

NRC Handelsblad
02 May 2018, nh woensdag


Section: Wetenschap; Blz. 6
 Brigitte Osterath

Dat schreef Microsoft-grondlegger Bill Gates vorige week in zijn blog gatesnotes.com. 
NRC Checkt
De aanleiding
,,Ik ben vastbesloten om meer informatie over muggen te verspreiden", schreef de Amerikaanse ondernemer Bill Gates. Op zijn blog verklaarde hij de afgelopen week tot 'week van de mug': ,,Alles wat ik deze week post, is gewijd aan mijn minst favoriete ongedierte." De Microsoft-oprichter riep in de jaren negentig de Bill & Melinda Gates Foundation in het leven om de gezondheidszorg van de wereldbevolking te verbeteren. De stichting  houdt zich bezig met het bestrijden van infectieziekten zoals malaria die door muggen worden verspreid. 
De kleine diertjes zijn ontzettend gevaarlijk, schreef Gates. Maar veel mensen, vooral in ontwikkelde landen, kunnen gevaren in hun leven niet juist inschatten, voegde hij eraan toe: mensen zijn niet bang voor muggen maar voor hoogte, afgesloten ruimtes en zelfs voor haaienaanvallen. Gates toonde op zijn blog deze statistiek: ,,Muggen doden meer mensen op een dag dan haaien in een eeuw." Een mooie vergelijking, maar klopt die?
Waar is het op gebaseerd? 
Bill Gates noemde als bronnen voor deze cijfers de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de Global Shark Attack File. 
De WHO legt schattingen vast over hoeveel mensen aan welke infectieziekten zijn overleden. De Global Shark Attack File is een database voor haai-incidenten, opgericht door de Shark Research Institute, een wereldwijd werkende non-profit onderzoeksorganisatie met het hoofdkwartier in de VS. De organisatie houdt alle openbaar geworden incidenten met haaien bij. Mensen kunnen een voorval online melden.
In 2016 overleden volgens de berekening van Gates elke dag 1.470 mensen aan ziekten die door muggen worden verspreid. En 1.035, dus mindermensen, werden in de honderd jaar tussen 1916 en 2016 door haaien gedood.
En, klopt het?
De WHO noemt nergens een totaal muggendodencijfer, maar wel voor zes wijdverbreide ziekten die door muggen worden overgedragen: malaria, zikakoorts, dengue, westnijlziekte, gele koorts en chikungunya-koorts. In 2016 veroorzaakte malaria alleen al 445.000 doden, dat zijn elke dag 1.216 doden. Ongeveer 68 mensen overleden elke dag door dengue, 79 tot 163 door gele koorts. Daarnaast sterft een klein aantal mensen aan zikakoorts, westnijlziekte en chikungunya-koorts. Opgeteld komt dat op 1.370 à 1.460 doden per dag. Gates' 1.470 is net iets hoger, maar keuren we goed. 
En de haaien? De Global Shark Attack File noemt zo'n 5.200 incidenten met haaien die wereldwijd tussen 1916 en 2016 zijn gebeurd. Bij 954 van deze incidenten is een mens omgekomen. Meestal is er per incident één slachtoffer, zelden zijn er twee of meer. Zo'n 1.035 doden door haaien in een eeuw klopt dus. In veel gevallen is trouwens niet zeker of die mensen echt door haaien zijn gedood. Ze kunnen ook verdronken zijn, en haaien hebben vervolgens hun lijken opgevreten. Dat noteert het Shark Research Institute ook als haai-incident. 
Er is nog een andere database voor haai-incidenten: de International Shark Attack File onder leiding van de American Elasmobranch Society, een wetenschappelijke vereniging van haaionderzoekers. De data zijn slechts toegankelijk voor wetenschappers. Op hun website schrijven ze dat gemiddeld zes mensen per jaar overleden door een aanval van een haai die ze niet hebben geprovoceerd. Dat zijn in een eeuw tijd zeshonderd slachtoffers. 
Conclusie
Haaien zijn dus niet echt gevaarlijk. Voor gepassioneerde duikers en mensen die veel met haaien te maken hebben is dat geen verrassing: ,,Haaien zijn geen bloeddorstige eetmachines die de stranden afzoeken om arme zwemmers aan te vallen", zei Vera Schlüssel, bioloog en haaionderzoeker aan de Universiteit Bonn in Duitsland, onlangs. Als de dieren mensen bijten, dan doen ze dat uit nieuwsgierigheid of om zich te verdedigen - het is eerder een ongeluk dan een 'aanval'. Gates' uitspraak is waar: muggen doden inderdaad meer mensen op een dag dan haaien in een eeuw. Voor muggen moet je echt op je hoede zijn. 
Brigitte Osterath
 
 
 