

NRC Handelsblad
13 maart 2019 woensdag, 1ste Editie


Section: IN HET NIEUWS; Blz. 6
 Reinier Kist

Volgens publicist Sid Lukkassen heeft Facebook nieuwe regels, die 'commentaar dat niet binnen de eigenheid van het platform past' afkeuren.   
 De aanleiding
Telkens als een sociaal netwerk het account van een  rechts-radicale activist verwijdert, zoals onlangs gebeurde met de omstreden Britse islamcriticus Tommy Robinson, klinkt het verwijt dat het platform aan politieke censuur doet. Bij de hoorzitting in de Tweede Kamer over desinformatie vorige maand beweerde de rechtse publicist Sid Lukkassen: ,,Volgens nieuwe richtlijnen worden kritische commentaren weggemodereerd als ze niet binnen de eigenheid van een platform passen." Uit zijn betoog in de Kamer en uit de onderbouwing die hij naar deze krant stuurde blijkt dat hij met kritische commentaren bedoelde: uiterst rechtse stemmen. 
Waar is het op gebaseerd?
Voor de onderbouwing van zijn uitspraak  verwijst Lukkassen, via een artikel van persbureau ANP, naar een onlangs aangekondigde maatregel van Facebook tegen ongewenste beïnvloeding van verkiezingen. Het ANP-artikel citeert uit de nieuwe richtlijn, die luidt: ,,Van materiaal dat (...) de authenticiteit van het platform ondermijnt - zoals clickbait of sensatiebelust materiaal - verminderen we het bereik, zodat minder mensen het zien."
En, klopt het? 
Het is moeilijk om in de Facebook-maatregel een onderbouwing voor de bewering van Lukkassen te vinden. Het gaat Facebook niet om het verwijderen van ,,kritische stemmen", zoals Lukkassen beweert, maar om het aanpakken van ,,clickbait of sensatiebelust materiaal". Daarnaast vertaalt hij ,,content that undermines the authenticity of the platform" als ,,commentaren die niet binnen de eigenheid van een platform passen". Dat impliceert dat Facebook een bepaald (links) karakter probeert te bewaken. Authenticity kan inderdaad 'eigenheid' betekenen, maar in dit geval is het veel logischer om het te vertalen met 'authenticiteit' of 'echtheid'. Facebook noemt de maatregel niet voor niks onder het kopje 'De capaciteit vergroten om misinformatie en foutief nieuws aan te pakken'.
Het zou natuurlijk kunnen dat sensatiebeluste rechtse accounts  worden verwijderd als gevolg van de maatregel. Na een verzoek om zijn standpunt te verduidelijken wijst Lukkassen op de ,,schreeuwerige koppen" van de uiterst rechtse website De Dagelijkse Standaard. Hij mailt: ,,Het ligt voor de hand dat deze praktijk door de sociale media als rellerig, trollerig en polariserend wordt opgevat, en dus als clickbait, terwijl de feiten waarop het artikel berust niet onwaar hoeven te zijn."
Dat laatste klopt, maar als sites worden bestraft omdat ze clickbait en sensatiebeluste artikelen maken, dan heeft dat niet te maken met hun politieke opvattingen maar met de toon en stijl waarin ze die verpakken.
 Lukkassen stuurt nog meer links, documenten en filmpjes die in toenemende mate steeds minder met de originele bewering te maken hebben. De rode lijn in het soms obscure materiaal is dat Facebook rechtse stemmen censureert. Er wordt gezegd dat Facebook door zijn omvang zo ongeveer een monopolie op de waarheid heeft, dat het vaak onduidelijk is op welke basis Facebookberichten in de tijdlijn van mensen terechtkomen, dat Silicon Valley een links bolwerk is, dat factcheckers en moderatoren bevooroordeeld (kunnen) zijn, en dat aangezien rechtse Facebookgebruikers vaak worden geblokkeerd, het zeker of in ieder geval erg waarschijnlijk is dat het uiterst rechtse geluid op Facebook willens en wetens wordt onderdrukt. 
Het probleem met de theorie is dat hij is gebaseerd op allerlei oncontroleerbare aannames. Zo kunnen we niet weten of het algoritme van Facebook politiek gekleurd is, omdat het een bedrijfsgeheim is. En het valt moeilijk te bewijzen dat factcheckers allemaal links zijn en het is al helemaal niet te zeggen of en hoe dat hun oordelen zou beïnvloeden. Zoals elke goede complottheorie valt niet te bewijzen dat het zo is, maar ook niet dat het niet zo is.
Conclusie
Er bestaan geen ,,nieuwe richtlijnen" die bepalen dat ,,kritische commentaren" op Facebook worden verwijderd als ze niet ,,binnen de eigenheid van een platform passen", zoals Lukkassen beweerde op een hoorzitting in de Tweede Kamer. We beoordelen deze stelling als onwaar. Lukkassen  denkt dat Facebook nog op allerlei andere manieren rechtse stemmen censureert, maar die theorie is gebaseerd op oncontroleerbare aannames en is daarom  niet te checken. 
     Reinier Kist    
 
 
 