

NRC.NEXT
12 mei 2016 donderdag


Section: in het nieuws; Blz. 4-5
 Ykje Vriesinga

Dat zei Cubakenner Edwin Koopman onlangs in Bureau Buitenland. 
De aanleiding 
In een radio-interview van Bureau Buitenland op 23 maart, naar aanleiding van het bezoek van de Amerikaanse president Obama aan Cuba, zegt Cubakenner Edwin Koopman dat 90 procent van de Cubaanse jongeren weg wil van het eiland. De vraag van een luisterende lezer: waar komt dat cijfer vandaan? En klopt het?  
Waar is het op gebaseerd? 
We e-mailen Edwin Koopman, die als freelance journalist over Latijns-Amerika schrijft voor onder meer Trouw. Hij antwoordt dat het cijfer is gebaseerd op eigen, herhaalde gesprekken ter plekke. ,,Ik ben sinds 1993 tien keer in Cuba geweest. Ik vraag vaak naar de wens om te vertrekken. Dat negen van de tien jongeren weg willen, is een aantal dat Cubanen zelf voortdurend noemen als ik ze hierover spreek. Dan heb ik het over tientallen keren." 
En, klopt het? 
Ten eerste: Cuba heeft geen vrije pers of vrije academische wereld. Reguliere opinieonderzoeken worden er niet gedaan. De socialistische regering van Raúl Castro heeft een informatiemonopolie. Koopman zegt: ,,Als er bij de overheid iets bekend zou zijn, dan wordt dat niet openbaar gemaakt." 
Journalisten zijn daarom overgeleverd aan hun eigen waarneming, stelt Koopman. ,,Toen ik op een van mijn laatste reizen in Havana terechtkwam op een studentenfeestje, allemaal mensen van rond de twintig, heb ik de proef op de som genomen. Van de twintig die ik ernaar vroeg waren twee niet bezig met plannen om te vertrekken." 
In een artikel uit 2013 van de Amerikaanse journalist Jeff Franks, hoofd van persbureau Reuters in Havana, komt hetzelfde cijfer naar voren. Hij citeert een anoniem lid van de Communistische Partij van Cuba. ,,Als je vandaag de dag met tien jonge mensen spreekt, zeggen helaas negen van hen dat ze Cuba willen verlaten", zegt deze vrouw. ,,Ze zien geen toekomst." 
De wens van Cubanen om weg te gaan daalt naarmate de leeftijd stijgt, is de ervaring van Koopman, vooral als ze trouwen en kinderen krijgen. Met het hele gezin vertrekken is moeilijk. Gemiddeld denkt de journalist dat van de Cubaanse bevolking als geheel, ruim de helft weg wil. Een zeldzame opiniepeiling bevestigt deze observatie. Vorig jaar zijn 1.200 Cubanen in het geheim gepeild over uiteenlopende onderwerpen, in opdracht van de Amerikaanse televisiezender Univision en The Washington Post. Van hen zei 55 procent dat ze in een ander land willen wonen. Het onderzoek maakt helaas geen onderscheid per leeftijdscategorie. 
 Bij gebrek aan uitgebreid en herhaald opinieonderzoek, blijft het moeilijk na te trekken hoeveel Cubaanse jongeren met vertrekplannen rondlopen. We weten wel met zekerheid dat het aantal Cubanen dat ook echt vertrekt, de afgelopen jaren sterk is gestegen. In het eerste kwartaal van dit jaar kwamen meer dan 16.500 Cubaanse migranten aan in de VS, blijkt uit cijfers van de Amerikaanse grenswacht. Tussen 2005 en 2011 waren dat er nog gemiddeld 10.000 per jaar. 
Conclusie 
Het Castro-regime geeft geen ruimte voor openbare, onafhankelijke opinieonderzoeken onder Cubanen. Journalist Koopman doet zijn uitspraak op basis van een te kleine steekproef om representatief te zijn. We beoordelen de stelling dat negen op de tien jonge Cubanen het eiland willen verlaten daarom als ongefundeerd. 
Wel wordt de trend onderschreven door een lid van de communistische partij, geciteerd door een journalist, en een geheim opinieonderzoek onder 1.200 Cubanen. Dat onderzoek komt uit op 55 procent dat zou willen vertrekken, maar maakt geen leeftijdsonderscheid.  
 