
'95 procent van de Nederlanders is stil tijdens Dodenherdenking'; Factcheck
NRC Handelsblad
6 mei 2015 woensdag


Section: Binnenland

Dat beweerde de NOS tijdens de uitzending op 4 mei. Ook diverse andere media meldden het. Zij baseerden zich op een enquête. 
Nog even en heel Nederland zou massaal stil zijn. In de NOS- uitzending van Dodenherdenking zei tv-commentator Jeroen Overbeek: ,,95 procent van de Nederlanders is om 20.00 uur twee minuten stil." 
Overbeek meldde zijn bron er meteen bij: het Nationaal Vrijheidsonderzoek 2015, een jaarlijkse enquête uitgevoerd in opdracht van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. 
De NOS was niet de enige die het getal noemde. Ook diverse websites, waaronder http://nrc.nl, meldden het. Persbureau ANP had een bericht verstuurd, gebaseerd op een persbericht van het Comité van 16 april, met de titel: ,,Heel Nederland stil op 4 mei." 
Nee. De bladzijde waarop het percentage staat in het Nationaal Vrijheidsonderzoek vermeldt twee vragen. De eerste: ,,Op welke manier heeft u het afgelopen jaar stilgestaan bij de Dodenherdenking op 4 mei?" Eentiende antwoordde helemaal niet bij de Dodenherdenking stil te staan. De tweede vraag luidde: ,,Heeft u de 2 minuten stilte in acht genomen?" Maar die werd alleen gesteld aan degenen die stilstaan bij 4 mei. Op de tweede vraag zei 95 procent ja. Dan is de conclusie hoogstens: van de Nederlanders die stilstaan bij 4 mei neemt 95 procent daadwerkelijk de twee minuten stilte in acht. Daarmee kom je op 86 procent. 
Is het onderzoek betrouwbaar? Die vraag leggen we voor aan Lex Olivier, ombudsman voor markt- en opinieonderzoek. De enquête werd online gehouden door onderzoeksbureau Veldkamp onder 969 mensen die aangesloten zijn bij marktonderzoeker TNS NIPO. Olivier heeft een aantal twijfels. Volgens Veldkamp werden er 1.550 respondenten aangeschreven, waarvan er 969 meededen: de non-respons is dan wel erg hoog. 
Ook zijn minderheden volgens Olivier ,,sterk ondervertegenwoordigd" in dit soort panels - en dat zijn net de groepen voor wie deelname aan de Dodenherdenking geen vanzelfsprekendheid is. 
Ook speelt sociale wenselijkheid een rol. In een enquête die vraagt naar het belang en de beleving van 4 en 5 mei is een geënquêteerde wellicht geneigd een vraag als deze met ja te beantwoorden. Beter zou het zijn om mensen buiten de context van dit onderzoek te vragen. 
Uit het Nationaal Vrijheidsonderzoek volgt niet dat 95 procent van de Nederlanders stil is bij de Dodenherdenking. De bewering is dus onwaar. 
Thomas de Veen 
Deze rubriek beoordeelt een bewering op waarheidsgehalte. 
 