

NRC Handelsblad
28 June 2017, NH-woensdag


Section: Wetenschap; Blz. 4
 Hester van Santen

Dat zei NS-directeur Roger van Boxtel eind vorig jaar in een promotiefilmpje.
nrc.checkt
De aanleiding
„Vanaf 1 januari 2017 reizen we in Nederland met de trein op 100 procent windstroom." Dat zei NS-directeur Roger van Boxtel eind vorig jaar in een promotiefilmpje. Van Boxtel hing in het filmpje aan de wieken van een molen – het viel nogal op. Maar heeft de NS zijn belofte waargemaakt? Dat checken we.
Waar is het op gebaseerd?
Op afspraken tussen Eneco en 18 spoorbedrijven in Nederland, waaronder de NS. In mei 2014 sloten ze een contract voor de stroomlevering voor het spoor vanaf 2015 . Ze spraken af dat alle elektrische treinen vanaf 2018 op windstroom zouden rijden. Die doelstelling is een jaar eerder gehaald dan gepland, zegt de NS-woordvoerder.
En, klopt het?
Ja, het is echt waar. De deal was in 2014 het grootste groene energiecontract ooit. Om alle Nederlandse treinen te laten rijden, is dit jaar 1,35 miljard kWh nodig. Dat is ruim 1 procent van het totale elektriciteitsverbruik in Nederland. NS, die het contract sloot namens de 18 spoorbedrijven, is met 1,2 miljard kWh veruit de grootste verbruiker op het spoor.
Maar hoe weet je of de stroom in de bovenleiding afkomstig is van een windturbine? „Er loopt geen draadje van een windmolen naar het spoor", zegt NS-woordvoerder Ton Boon. Treinen rijden ook als het niet waait.
Windstroom wordt gewoon aan het elektriciteitsnet geleverd. Er komt dus niet ‘100 procent windstroom’ uit de bovenleiding, en dat kan ook niet. De afspraak is: windmolens ergens in Europa moeten die 1,35 miljard kWh bij elkaar draaien.
Eneco leverde op verzoek een lijstje van de acht windparken in Europa die dit jaar de treinstroom leveren. De meeste elektriciteit komt van een nieuw windpark in het IJsselmeer bij de Noordoostpolder. Westermeerwind, vorig jaar opgeleverd, draait bijna volledig voor NS. De 48 windturbines (149 meter hoog, ongeschikt om NS-bestuurders aan te hangen) leverden sinds januari 0,23 miljard kWh. Dat staat in de app van het park. Eenderde van de NS-stroom van het afgelopen half jaar is binnen.
De andere zeven ‘trein’-windparken staan in Zweden en Finland, in België en op de Noordzee – allemaal aangelegd sinds 2014. De meeste hebben niet zo’n mooie productie-app. Eneco zei de productiecijfers ook niet op korte termijn te kunnen leveren. „We hebben de meeste parken niet zelf in bezit", legde de woordvoerder uit. We belden nog naar de Scandinavische eigenaars (Statkraft en WPD) – tevergeefs.
We moeten het doen met de ramingen van Eneco. Die komen natuurlijk op 1,35 miljard kWh uit. 
Gaan de windparken dat halen? Dat rekenen we na. Van de meeste parken is de voorziene stroom-opbrengst bekendgemaakt – kwestie van optellen. De opbrengst is ook te schatten uit het ‘opgesteld vermogen’. Dat vermogen bepaalt hoeveel elektriciteit een park maximaal kan leveren. In de praktijk wordt 25-45 procent daarvan gehaald, omdat het niet altijd waait en door onderhoud. Die percentages (productiefactoren) worden landelijk bijgehouden. Het zijn gemiddelden, maar vooruit. 
Na wat rekenwerk blijkt: de acht windparken hebben ruim voldoende vermogen om alle elektrische treinen van Nederland dit jaar van windstroom te voorzien. Ze kunnen samen zo’n 1,6 à 2,0 miljard kWh leveren, afhankelijk van de rekenmethode. „Een eventueel tegenvallende opbrengst van het ene park kunnen we aanvullen met een overschot uit een ander park", zegt Eneco. En dat kan inderdaad. 
Conclusie
Niet alleen de NS, maar zelfs álle treinvervoerders laten hun elektrische treinen (bijna allemaal reizigerstreinen) dit jaar op 100 procent wind rijden. De bewering van NS is waar. 
Hester van Santen
 
 
 