

NRC Handelsblad
23 November 2017, NH-donderda


Section: Binnenland; Blz. 8
 Steven Musch

Dat zei de Britse schrijfster Fay Weldon eerder deze maand in een interview met de Volkskrant.
nrc.checkt
Aanleiding
De Britse schrijfster en feministisch boegbeeld Fay Weldon werd deze maand (11 november) geïnterviewd door de Volkskrant. Wanneer de interviewer vraagt of Weldon gelooft dat transgenders deel uitmaken van een grootscheeps complot, antwoordt zij: „We hebben het hier toch gewoon over cosmetische chirurgie? Wist u dat een man die vrouw wil worden er doorgaans voor kiest om zijn stembanden níét te laten corrigeren? Zo behoudt hij zijn mannelijke stem, de stem van macht." 
Dat is een opmerkelijke uitspraak. Daarom checken we de bewering dat transvrouwen (geboren mannen die vrouw willen worden) doorgaans hun mannelijke stem willen behouden.
Waar is het op gebaseerd?
In een reactie via haar agent laat Weldon per mail weten dat het gaat om „een anekdote, die ze te horen kreeg van transgendervrienden". Ook in het interview met de Volkskrant is geen onderbouwing van de uitspraak van Weldon terug te vinden.
En, klopt het?
Bij Patiëntenorganisatie Transvisie wordt verontwaardigd gereageerd op de uitspraken van Weldon. Voorzitter Lisa van Ginneken: „Wij ontmoeten jaarlijks honderden transgenders via onder meer de lotgenotenbijeenkomsten die we organiseren en een groot deel van de transvrouwen spant zich actief in om een zo vrouwelijk mogelijke stem te krijgen."
Ze voegt toe dat er ook „een groep transgenders is die zich niet wil conformeren aan de genderstereotypen en het dus zeer aanvaardbaar vindt om een vrouwelijk uiterlijk te hebben en tegelijkertijd een mannelijk stemgeluid te hebben".
Een veelvoorkomende klacht bij transvrouwen is dat zij in een telefoongesprek met ‘meneer’ worden aangesproken. Vrouwen spreken over het algemeen namelijk met een hogere toonhoogte. Dat heeft te maken met de trillingsfrequentie van de stembanden – bij mannen rond de 120 hertz, bij vrouwen rond de 220. Andere verschillen zijn dat vrouwen anders articuleren, vaak zachter praten en meer variëren van toonhoogte.
Bij transmannen (geboren vrouwen die man willen worden) kan een hormoonbehandeling automatisch leiden tot een zwaardere stem. Bij transvrouwen hebben hormonen geen effect. Transvrouwen hebben daarom twee opties om hun stem te verhogen: logopedische therapie of fonochirurgie (een stemoperatie). Onderzoek van Transvisie uit 2016 laat zien dat 31 procent van de 156 ondervraagde transvrouwen interesse heeft in een stemverhogende operatie (of deze al gedaan heeft). In het onderzoek is niet gevraagd naar de beweegredenen.
Hoewel de kwaliteit van stembandoperaties is verbeterd, zijn er nog altijd veel risico’s aan verbonden. Daarom proberen de meeste transvrouwen, volgens Van Ginneken, door middel van logopedie een vrouwelijkere stem te krijgen. Ook stelt zij dat „een operatie de stem niet zozeer vervrouwelijkt, maar enkel hoger maakt". Daarom heeft logopedie meestal de voorkeur. „Het helpt om de intonatie, toonhoogte, het volume en de woordkeus vrouwelijker te maken."
Voor een deel van de transvrouwen die een vrouwelijke stem willen is dit voldoende. Zo blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Gent en Antwerpen (Motmans, T’Sjoen, Meier, 2011) dat 55,7 procent van de transvrouwen logopedische therapie volgt om de stem vrouwelijker te laten klinken. Eerder onderzoek van de Universiteit van Gent uit 2008 laat zelfs zien dat 73,1 procent van de transvrouwen belangstelling heeft voor logopedie. Beide onderzoeken zijn verouderd, maar veel ander onderzoek naar logopedie voor transvrouwen is er niet.
Conclusie
De meeste transvrouwen, zo blijkt uit onderzoek, spannen zich actief in om een vrouwelijkere stem te krijgen. Uit het onderzoek van Transvisie blijkt dat 31 procent van de transvrouwen interesse heeft in een stemoperatie, of al een operatie heeft ondergaan. Meestal wordt een stemverandering echter bereikt door middel van logopedie. We beoordelen de stelling van Fay Weldon, dat transvrouwen doorgaans hun mannelijke stem willen behouden, daarom als onwaar.
Steven Musch
 
 
 