
'Slechte coördinatie door minder bewegingsonderwijs'
NRC.NEXT
27 juni 2013 donderdag
Section: weten
 Laura Wismans
 De aanleiding
Louis van Gaal gaf afgelopen vrijdag training aan ballenjongens en -meisjes. De reden: bij de oefenwedstrijd van het Nederlands elftal tegen Roemenië in maart ergerde hij zich aan de ballenjongens, ze waren te traag. De sportredactie van De Telegraaf schreef op de website van de krant een stukje over de training. Louis van Gaal kwam erin aan het woord: ,,Werken met kinderen is prachtig, maar ik schrok van de coördinatie van de meesten. Dat is te wijten aan het feit dat er in deze tijd geen goed bewegingsonderwijs meer is." Op de site van BN de Stem stond een aanvullend citaat: ,,In mijn tijd was dat nog drie uur per week, nu hooguit een of zelfs helemaal niet meer." Is de coördinatie van kinderen inderdaad verslechterd? En is dat te wijten aan 'de verdwenen gymnastieklessen'?
En, klopt het?
,,De uitspraak verrast ons niet", zegt Cees Klaassen van de vakorganisatie voor lichamelijke opvoeding (KVLO). Kinderen zijn nu inderdaad minder fit dan in de jaren 80. Dorine Collard deed hier onderzoek naar aan de Vrije Universiteit en ondervroeg in 2006 2.000 kinderen tussen de 10 en 12 jaar. De uitkomsten vergeleek zij met overeenkomstige testen die in 1980 zijn afgenomen. Op heel veel onderdelen, waaronder coördinatie, scoorden de kinderen van nu significant slechter dan de kinderen uit 1980. Er zijn nog andere indicatoren. Eind mei bracht http://veiligheid.nl een rapport uit waaruit bleek dat tussen 2006 en 2011 het aantal blessures bij sporters van 9 tot en met 12 jaar steeg van 130.000 tot ruim 230.000. Was er in 2006 nog sprake van minder dan één blessure per 1.000 uren sport, in 2011 was dit opgelopen tot bijna anderhalve blessure per 1.000 uren. Uit diverse onderzoeken, waaronder dat van Collard, blijkt dat vooral de kinderen die weinig bewegen een grotere kans hebben op sportblessures. Collard: ,,Of dit komt door verminderde motorische vaardigheden is niet direct aangetoond. Maar het is wel zo dat kinderen die minder vaak bewegen, als ze gaan bewegen, meer ongelukken hebben bij het sporten, buiten spelen en bij de gymnastieklessen."
Dat de coördinatie van kinderen in de tijd dat Van Gaal gymnastiekleraar was beter was, klopt dus. Maar worden er ook minder gymlessen gegeven? En is er zo'n sterk verband tussen motoriek en gymlessen?
Of er minder gymlessen zijn dan jaren geleden is niet goed inzichtelijk. Maar zo bont als Van Gaal het schetst, 'in zijn tijd' drie uur en nu een uur of zelfs helemaal geen gymles, lijkt het niet te zijn. In het basisonderwijs is het tegenwoordig de bedoeling om 2 uur gymles te geven. ,,Maar wij krijgen van onze leden signalen dat dit lang niet altijd gehaald wordt", zegt Klaassen. Precieze onderzoeksgegevens zijn er niet, al is er op verzoek van staatssecretaris Dekker van Onderwijs nu wel een nulmeting naar gymlesuren gaande. Voor het middelbaar onderwijs is er meer bekend. De inspectie evalueerde in 2010 of de afschaffing van verplichte lesurentabellen in 2006 tot gevolg had dat er minder gymlessen worden gegeven. Dat bleek wel mee te vallen: ,,De scholen plannen, met uitzondering van de basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen van het vmbo, gemiddeld wel voldoende lesuren (voor de onderbouw zo'n 3 en voor de bovenbouw 2 per week, red.) in het totale curriculum, maar weten slechts maximaal 37 of 38 lesweken te realiseren." Dit zouden eigenlijk 40 lesweken moeten zijn, dus zitten de scholen wel iets onder de norm. Maar dat deden ze bij eerdere inspectierapporten ook al, dus er is niet per se een verslechtering, schrijft de inspectie. Maar volgens Klaassen lijkt door de toenemende bezuinigingen in het onderwijs het aantal gymlesuren nu wel echt terug te lopen. Hij dringt aan op een tweede evaluatie door de inspectie.
De leskwaliteit in het basisonderwijs vindt de sector wel een probleem. Uit onderzoek van het Mulier Instituut bleek vorig jaar dat bij 42 procent van de basisscholen de gymlessen niet worden gegeven door een gekwalificeerde docent. ,,Dat zorgt voor ongelukken of juist risicovermijdende lessen, waarbij kinderen motorisch geen stappen kunnen maken", zegt Klaassen. Dat is op latere leeftijd moeilijk in te halen.
Dat de oorzaak van verminderde motorische vaardigheden specifiek bij de gymlessen ligt, is echter niet zonder meer te zeggen. ,,Kinderen zitten meer achter beeldschermen en spelen minder buiten. Inactiviteit is toegenomen. Er zijn dus veel veranderingen in het totale gedragspatroon van kinderen", vertelt Jo Lucassen van het Mulier Instituut op basis van onderzoek van TNO. ,,Al die veranderingen spelen een rol, het komt niet specifiek door de verandering in het bewegingsonderwijs."
Conclusie
Louis van Gaal zei bij een training die hij gaf aan ballenjongens en -meisjes dat hij schrok van de coördinatie van de kinderen. Volgens hem komt dat doordat er tegenwoordig geen goed bewegingsonderwijs meer is. De motoriek van kinderen is de afgelopen dertig jaar inderdaad flink achteruit gegaan. Ook hebben kinderen relatief vaker blessures door het sporten. Het aantal gymlessen is vermoedelijk wel iets, maar niet enorm gedaald. De vakvereniging maakt zich wel zorgen over de kwaliteit, in het basisonderwijs worden de gymlessen vaak gegeven door niet-vakbekwame docenten. Maar de oorzaak van verslechterde motoriek is niet zonder meer het bewegingsonderwijs. Kinderen spelen ook veel minder buiten en zijn in het geheel inactiever. Wij beoordelen de uitspraak dat kinderen minder coördinatie hebben door minder goed bewegingsonderwijs daarom als half waar.
 
 factcheck
Louis van Gaal bij een training die hij afgelopen vrijdag gaf aan ballenjongens en -meisjes
