
de Volkskrant
20 juni 2015 zaterdag
Section: Sir Edmund; Blz. 6
 DOOR RONALD VELDHUIZEN
nieuwe inzichten van week 25 
Wat werd onlangs beweerd? De kernramp in Fukushima heeft de vogelstand een klap bezorgd. Wat zegt de zoutkorrelcheck? Ligt dat aan de radioactieve straling? 
Het is zover. De Apocalyps is begonnen, precies zoals biologe Rachel Carson het in haar boek Silent Spring voorspelde: de vogels stoppen met fluiten. In elk geval in Fukushima, waar vier jaar geleden tijdens een kernramp radioactief materiaal het milieu in lekte. Vooruit: vogels zingen er nog wel, maar het worden er steeds minder, constateren biologen Anders Pape Møller en Timothy Mousseau in een studie. Het verhaal is opgepikt in internationale nieuwsmedia en door de Nederlandse website van National Geographic. Is het echt zo erg? 

Nou, het mag best worden gezegd: Møller en Mousseau hebben ongelooflijk veel gegevens over de radioactieve straling en de vogels rondom Fukushima verzameld. En ze zijn zo'n beetje de enige wetenschappers die direct na de ramp het gebied in trokken om dat te doen. Applausje dus. En ja: in een straal van tien à twintig kilometer rondom de lekkende kerncentrale is volgens hun tellingen de vogelstand de afgelopen drie jaar aan het veranderen. Veel soorten gaan bergafwaarts. Vooral de boerenzwaluw doet het slecht, constateren de onderzoekers. 

Maar het is de vraag of dat aan de radioactieve straling ligt. Want heel gek is het volgende: de stralingsdosis in Fukushima ligt laag en is zo'n tien keer zwakker dan rondom de verlaten kerncentrale van Tsjernobyl. En zelfs dáár is de radioactiviteit te laag om de natuur permanent te ontwrichten, zegt Tsjernobylonderzoeker en milieuhoogleraar Jim Smith van de universiteit van Portsmouth in een reactie. 

De vogelstand verandert dus wel, maar het ligt waarschijnlijk aan iets anders. Een belangrijke verklaring die Møller en Mousseau niet uitsluiten, is dat de natuur verandert zodra de mens er vertrekt, zegt Smith. Voor een gebied als Fukushima, waar veel landbouw werd bedreven, maakt dat nogal een verschil. Logisch dus dat een soort als de boerenzwaluw het voor gezien houdt: die houdt van menselijk gezelschap. 

Waarschijnlijk maken die vertrekkende vogels ruimte voor anderen: dat verklaart ook waarom sommige soorten in Fukushima juist aanzwellen, zoals ook uit de tellingen blijkt. Er wordt vogeltechnisch dus niet per se minder gezongen, maar het zijn andere liedjes. 


