

NRC.NEXT
5 februari 2016 vrijdag


Section: in het nieuws; Blz. 4-5

Dat meldde de website van de NOS op 1 februari 
De aanleiding 
Staatssecretaris Van Rijn informeerde de Tweede Kamer maandag over een onderzoek naar de handhaving van de leeftijdsgrens voor het kopen van alcohol. De NOS meldde dat volgens de onderzoekers naar schatting 1.978.220 keer per jaar een minderjarige erin slaagt alcohol te kopen - afgerond op twee miljoen. 
Waar is het op gebaseerd? 
De NOS baseerde zich op twee bureaus, Nuchter en Intraval, die onderzoeken combineerden naar jongeren en alcohol. Nuchter liet 17-jarige 'mystery guests' proberen alcohol te kopen. Intraval enquêteerde jongeren telefonisch over de vraag of ze het afgelopen jaar hadden gedronken en zo ja, hoe ze aan die drank kwamen. Van de 510 ondervraagde 16- en 17-jarigen gaf 73 procent toe het afgelopen jaar te hebben gedronken. Veruit de meesten van hen (83 procent) kregen die alcohol via vrienden of familie. Voor de twee miljoen-bewering is de overige 17 procent van belang, plus een klein aantal niet-drinkers dat alcohol kocht voor vrienden. Opgeteld gaat het om 66 ondervraagde kinderen. 
Om van 66 naar 1.978.220 te komen, doen de onderzoekers het volgende. Eerst is de 16- en 17-jarigen gevraagd hoe vaak zij ,,de afgelopen maand alcohol hebben gekocht" - en waar dan wel. In de volgende zin schrijven de onderzoekers dat ze ,,op basis van deze antwoorden het totaal aantal kooppogingen berekend" hebben: 3.180 in een jaar tijd. 
Intraval-onderzoeker Annelies Kruize zegt desgevraagd dat het eerste ,,gekocht" moet worden opgevat als ,,geprobeerd te kopen". 
Op basis van de ervaringen van de mystery guests is voor elke gelegenheid een slaagkans berekend (bij supermarkten lukt het de minderjarige in 48 procent van zijn pogingen, bij de horeca: 84 procent). En zo werd de berekening van ,,het aantal geslaagde kooppogingen geëxtrapoleerd naar een schatting van landelijke absolute aantallen". Daar komen ze uit op die bijna 2 miljoen. 
En, klopt het? 
De cijfers van Intraval zijn veel lager dan die in eerder onderzoek. In 2014 verscheen in de International Journal of Drugs Policy een artikel van gedragswetenschapper Joris van Hoof ( Universiteit Twente) en jurist Ben van Velthoven ( Universiteit Leiden). De onderzoekers analyseerden data uit slijterijen met een zogeheten Ageviewer, een camerasysteem dat de kassa blokkeert als niet duidelijk is of de aspirant-koper 18 is. 
 Zij schatten op basis van die gegevens dat jaarlijks ten minste 980.000 minderjarigen in Nederland bij een slijterij alcohol proberen te kopen en dat ongeveer de helft van die pogingen slaagt. De onderzoekers van Nuchter en Intraval schatten het aantal aankopen bij slijterijen op 125.179. 
Annelies Kruize van Intraval zegt dat de cijfers van Van Hoof en Van Velthoven uit 2011 zijn; voordat de leeftijdsgrens verhoogd werd tot 18 jaar. Daarom, zegt ze, wilde ze hun bevindingen niet betrekken bij haar eigen onderzoek: onvergelijkbaar. Zij wijst op een Intraval- rapport uit 2015 waaruit blijkt dat het aantal keren dat minderjarigen zeggen zelf alcohol te kopen, tussen 2011 en 2015 is teruggelopen van 78 naar 10 procent. 
Het blijven ,,natuurlijk schattingen", zegt Annelies Kruize zelf. De basis ligt bij telefonische enquêtes, waarbij jongeren is gevraagd ,,zonodig even ergens anders te gaan zitten" om vrijuit te kunnen spreken. 
Conclusie 
 De onduidelijkheid over 'kopen' dan wel 'proberen te kopen' en de grote sprongen in de aantallen (van 66 naar 2 miljoen) geven aanleiding tot twijfel aan de exactheid van het getal van 1.978.220 geslaagde aankooppogingen. Wij beoordelen de uitspraak daarom als ongefundeerd. 
Bas Blokker  
 