

NRC Handelsblad
17 October 2017, NH-dinsdag


Section: Buitenland; Blz. 8
 Eva Oude Elferink

Dat schreef Nicholas Kristof in zijn column in The New York Times.
NRC Checkt
De aanleiding
Vanuit zijn hotelkamer opent Stephen Paddock op 1 oktober het vuur op bezoekers van een openluchtfestival in Las Vegas. Daarbij komen 58 mensen om, plus de schutter: de dodelijkste schietpartij in de recente Amerikaanse geschiedenis. De volgende dag pleit Nicholas Kristof in zijn column in The New York Times voor strengere maatregelen. Hij schrijft: „Sinds 1970 zijn meer Amerikanen omgekomen door vuurwapengeweld (inclusief zelfmoord, moord en ongelukken) dan bij alle Amerikaanse oorlogen tezamen sinds de Amerikaanse Revolutie." Een lezer vroeg ons deze bewering te checken.
Waar is het op gebaseerd?
De vergelijking die Kristof maakt, is niet nieuw. Zelf gebruikte hij haar al in een column in 2015, nadat in Virginia twee journalisten werden doodgeschoten door een oud-collega. Ook in een recente column van Volkskrant-journalist Bert Wagendorp komt het voorbeeld terug. Gevraagd naar de bron, mailt de assistent van Kristof een artikel van de website Politifact uit januari 2013. Hierin wordt een uitspraak van de Amerikaanse politiek commentator Mark Shields gecheckt, die hij deed na de schietpartij bij basisschool Sandy Hook (26 doden). Shields zei toen dat „sinds de dood van Robert Kennedy in het Ambassador Hotel op 4 juni 1968 meer Amerikanen zijn omgekomen door vuurwapengeweld dan in alle oorlogen in de Amerikaanse geschiedenis". Politifact beoordeelde die uitspraak toen als ‘waar’.
En, klopt het?
Eerst die oorlogen. Jaarlijks publiceert de Congressional Research Service, de denktank van het Congres, een gedetailleerd rapport over dodelijke slachtoffers tijdens Amerikaanse oorlogen – sinds de Onafhankelijkheidsoorlog (1775-1883) – en militaire operaties. Die cijfers komen van het ministerie van Defensie en uit archieven. Als we uitgaan van het meest recente rapport (april 2017) en die aanvullen met cijfers van lopende operaties in onder meer Afghanistan, Irak en Syrië, was het officiële dodental op 6 oktober 1.011.328. Maar dit is deels gebaseerd op schattingen. Cijfers van vóór de Eerste Wereldoorlog zijn vaak incompleet, schrijft de denktank. Veruit het meest betwist is het aantal militaire doden tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865), toen de unionisten vochten tegen de Geconfedereerde Staten. Alleen van de unionisten zijn (incomplete) gegevens bewaard gebleven. Sindsdien zijn meermaals pogingen gedaan een vollediger beeld te krijgen van het werkelijke aantal slachtoffers. Het meest recente onderzoek hiernaar (2011) is van de Amerikaanse historicus J. David Hacker, verbonden aan de University of Minnesota. Aan de hand van volkstellingen uit die tijd komt hij op een schatting van ongeveer 750.000 doden. Tot dan toe werd vaak uitgegaan van zo’n 620.000 doden. 
Alleen, zoals ook Wagendorp in een toelichting mailt, „de vraag blijft welke doden je moet toeschrijven aan een oorlog". Zo zou in de burgeroorlog zo’n tweederde van de militairen zijn gestorven door ziekte, niet op het slagveld. Gaan we toch uit van deze schatting, dan komt het aantal militaire doden uit op 1.396.817: bijna 1,4 miljoen.
Dan de vuurwapendoden. Daarvoor gebruiken we, net als Politifact deels deed, cijfers van de Centers for Disease Control and Prevention, het nationale zorginstituut dat deze gegevens bijhoudt. Tussen 1968 en 2015 (de meest recente beschikbare cijfers, volgens een woordvoerder), stierven in totaal 1.546.671 Amerikanen door vuurwapens. Een aanzienlijk deel hiervan zijn zelfmoorden, tussen 1999 en 2015 ruim de helft;  37 procent stierf door moord. Die nuance benoemt Kristof.
Conclusie
 Volgens het Amerikaanse ministerie van Defensie, aangevuld met historisch onderzoek, stierven vanaf de Amerikaanse revolutie bijna 1,4 miljoen militairen door oorlogen en militaire operaties. Daartegenover kwamen tussen 1968 en 2015 ruim 1,54 miljoen Amerikanen om door vuurwapens. We beoordelen de stelling daarom als waar, met de kanttekening dat niet alle sterftecijfers vóór de Eerste Wereldoorlog compleet zijn en het dodental van de burgeroorlog gebaseerd is op schattingen. 
Eva Oude Elferink
 
 
 