
de Volkskrant
13 april 2019 zaterdag
Section: Boeken en wetenschap; Blz. 23
 RONALD VELDHUIZEN
Highlight: Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: slechte eetgewoonten bedreigen de gezondheid meer dan roken.
Klopt dit wel
Van wie komt die claim?
Dat is even schrikken. Leek aanvankelijk roken toch echt het grootste risico te geven op ziektes en een vroege dood, blijkt nu dat ongezond eten tóch dodelijker is. Dat zou althans in een nieuwe studie staan, waarover media als Nu.nl, CNN en De Morgen berichtten. 'Sport jij veel en heb je nooit gerookt? Dan wil dat helaas nog niet zeggen dat je ook per se heel gezond leeft', waarschuwde ook Margriet.
Klopt het?
Maar er kleven haken en ogen aan dat onderzoek, dat afgelopen week in The Lancet verscheen. Op de eerste plaats is dat de manier waarop de wetenschappers de vergelijking tussen eten en roken maakten: die gaat helemaal niet over de gevaarlijkste leefstijlkeus per persoon, maar telt grofweg het aantal doden dat wereldwijd valt, voor zover die te wijten zijn aan eetgewoonten (10,9 miljoen) en roken (6,4 miljoen). Alleen: er roken relatief weinig mensen, een kwart van de bevolking ongeveer. Als er precies evenveel mensen slecht aten als rookten, dan zou roken meer sterfgevallen veroorzaken, vermoedt Martijn Katan, emeritus hoogleraar van de Vrije Universiteit (VU). 

Nog iets: omdat de wetenschappers voor hun schatting de gegevens van 195 landen bij elkaar veegden, zegt het onderzoeksresultaat sowieso weinig over Nederland, vindt statisticus Maarten van Smeden van het LUMC. Dit gaat over de gemiddelde wereldburger, zegt ook Katan, en die komt uit China - waar ze bijvoorbeeld twee keer zo zout eten, wat dus ook meer bloeddrukproblemen en beroertes oplevert. 

Schattingen over het aandeel gezondheidsproblemen door roken en ongezond eten in Nederland zijn er wel. Het RIVM heeft onlangs zo'n berekening gemaakt voor zijn Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, en daaruit blijkt dat roken waarschijnlijk méér sterfte en ziektelast veroorzaakt dan ongezonde voeding. 

Tel daarbij op dat de dodelijke werking van roken 'boven alle twijfel verheven' is, aldus Katan, terwijl die van voeding op sommige punten nog erg onzeker is. Zo leven mensen die veel groente en fruit eten vaak ook gezonder op andere vlakken, wat het lastig maakt om precies te bepalen hoe dodelijk een slecht eetpatroon precies is. Die onzekerheden erkennen de Lancet-wetenschappers ook wel, zegt Van Smeden, maar desondanks weerhoudt dat ze er niet van om 'boude uitspraken' te doen over sterfte door voeding. 'Het rammelt', zegt hij. 'Dit is zeker geen pareltje.'
Eindoordeel?
Ongezond eten is weliswaar risicovol, maar niet aantoonbaar gevaarlijker dan roken, waarvan de dodelijke gevolgen glashard bewezen zijn.



