
de Volkskrant
8 november 2014 zaterdag
Section: Sir Edmund; Blz. 8
 MARGREET VERMEULEN
Nieuwe inzichten van week 45 
Wat werd onlangs beweerd? Van veel schaken krimpt je brein. Wat zegt de zoutkorrelcheck? Een herdersmatje voor het onderzoek. 
Meestal zijn het minder deugdzame hobby's waar je brein volgens hersenonderzoekers van krimpt. Denk aan porno en junkfood. Dat past naadloos in ons denkraam: porno kijken en junkfood eten, wordt bestraft met een kleiner brein. Dat je van een denksport als schaken een kleinere bovenkamer krijgt, staat haaks op onze verwachting. 

Het brein van grootmeesters is een geliefd onderzoeksterrein. Vaak gaat het om hersenscans van ervaren schakers in actie. Terwijl ze in de MRI-scanner liggen, moeten ze een schaakprobleem oplossen. Topspelers schakelen daarbij meer hersengebieden in dan beginnende schakers. Volgens een groep Zwitserse hersenonderzoekers moet dit gevolgen hebben voor de anatomie van het schaakbrein. Iets waar in 2012 al aanwijzingen voor waren: toen bleek uit MRI-scans van topschakers in rust dat ze minder grijze stof hebben in de staartkern, een hersengebied dat onder meer nauw betrokken is bij het nemen van besluiten. 

De Zwitserse onderzoeksgroep vergeleek het brein van 20 topschakers met dat van 20 beginners in rust en vond ook verschillen. Grootmeesters hebben een iets dunnere hersenschors, iets minder grijze stof in hersengebieden die betrokken zijn bij het verwerken van visuele informatie. De omvang van de staartkern was kleiner naarmate de grootmeesters meer ervaring hadden. De studie is Zwitsers precisiewerk. Dat ervaren schaakbreinen (iets) kleiner zijn dan dat van beginners, is overtuigend aangetoond. Maar wat betekent het bezit van een grote of kleine bovenkamer in de praktijk? 

Daar is de hersenwetenschap nog lang niet uit. De Zwitserse onderzoeksgroep speculeert dat het te maken heeft met de leeftijd waarop we beginnen met schaken. Wie op latere leeftijd een nieuwe vaardigheid leert, legt nieuwe verbindingen aan in het brein - en die blijven. Wie als jonkie fanatiek gaat voetballen of schaken, raakt veel van die verbindingen kwijt. Dat komt doordat tijdens de adolescentie grondig wordt gesnoeid in grijze stof. Het brein krimpt, maar neemt in efficiëntie juist toe. De topschakers in het onderzoek begonnen, niet toevallig, allemaal op zeer jonge leeftijd met schaken. 

Kortom: een klein brein kan best fijn zijn. 
