
'Wifi-straling remt groei van tuinkers'
NRC.NEXT
29 mei 2013 woensdag
Section: weten
 Freek Schravesande
 De aanleiding
Een groepje 13-jarige scholieren uit Denemarken haalde deze week de internationale pers met een proefje naar het effect van wifi op tuinkers. De vijf meisjes lieten voor een schoolopdracht dertien dagen lang tuinkers groeien met en zonder wifi-routers ernaast. Het resultaat was opzienbarend: de tuinkers die aan straling was blootgesteld, bleek niet te groeien, was gemuteerd of helemaal dood.
De scholieren wonnen er niet alleen een lokale wetenschapsprijs mee, ze haalden ook Danmarks Radio (DK), de staatsomroep van Denemarken. Het experiment had ,,veel interesse gewekt bij wetenschappers in Engeland, Nederland en Zweden", aldus DK op 16 mei op zijn site. Een van de meisjes vertelt in het bericht overdonderd te zijn, zowel door de aandacht als door het resultaat. ,,Geen van ons slaapt sinds het experiment nog met een mobiele telefoon bij het hoofd."
Dit weekend reikte het onderzoek tot aan de Verenigde Staten. Onder de kop 'Can WiFi Signals Stunt Plant Growth?' verwees zender ABC online naar het bericht van DK, dat inmiddels al meer dan 26.000 keer is 'geliked'.
In Nederland plaatste Lex Naturalis, een instituut voor 'holistische gezondheidsbiologie', een vertaling van het DK-bericht integraal op de site. Kop: 'Deense brugklasleerlingen verbazen wetenschappers met hun Wifi experiment'. Het bericht werd massaal gedeeld via de sociale media. Daarna pikten ook Nederlandse media het op. 'Scholieren tonen met experiment effect wifi-straling aan', schreef het Reformatorisch Dagblad op zijn site. NOS op 3 meldde: 'Tuinkersproef brugklas verwondert wetenschappers'. Totdat na een half uur het nieuws plotseling van de NOS-site was verdwenen. Op Twitter hadden bloggers gehakt gemaakt van het experiment.
Is wifi-straling wel zo schadelijk voor tuinkers?
Waar is het op gebaseerd?
De meisjes hadden twaalf bakjes tuinkers met in totaal circa 4.800 zaadjes verdeeld over twee groepen, 400 per bakje. In de ene kamer stonden zes bakjes voor het raam zonder wifirouters, in een andere kamer stonden zes bakjes voor het raam met drie computers en twee routers ernaast. Gedurende dertien dagen bleven de computers constant met elkaar communiceren. De meisjes gaven alle bakjes exact dezelfde hoeveelheid water. Na dertien dagen stopten ze het experiment omdat de tuinkers in de bakjes in de ruimte zonder wifi was volgroeid. Er bleken gemiddeld 332 zaadjes van de 400 per bakje ontkiemd en volledig gegroeid. In de bakjes die werden bestraald, waren dat er gemiddeld 252. De meisjes concludeerden: wifi-straling schaadt de groei van tuinkers.
En, klopt het?
Bloggers uitten direct relevante kritiek op het onderzoek. Zo waarschuwde wetenschapsblogger Pepijn van Erp NOS op 3 voor zwakheden in het onderzoek. Hij verwijst op zijn site naar het blog van de Noorse wetenschapsjournalist Gunnar Tjomlid, die het experiment uitgebreid onder de loep nam. Zijn belangrijkste kritiek: het is niet uit te sluiten dat warmte in plaats van straling het verschil in groei heeft veroorzaakt.
Wie de foto's van het experiment goed bekijkt, ziet dat de computers dicht bij de tuinkers staan, zo dicht dat hitte-effecten mogelijk zijn. Bekend is dat temperatuurverschil de ontkieming en groei van tuinkers kan beïnvloeden, schrijft Tjomlid. De meisjes zijn na dertien dagen met het experiment gestopt omdat de 'onbestraalde' tuinkers was volgroeid. ,,Maar waarom niet nog even doorgegaan? Dan was de tuinkers die door eventuele hitte-effecten later is ontkiemd, misschien net zo volgroeid geweest. Ook voor andere mogelijke effecten op de groei, zoals lichtintensiteit of luchtvochtigheid, is in de studie niet gecontroleerd.
Veelzeggend is dat de meisjes in hun onderzoek alleen ingaan op studies die negatieve effecten van straling vonden - terwijl er net zoveel onderzoeken zijn die geen effect vonden. De scholieren baseren zich op Olle Johansson, omstreden vanwege zijn gekleurde onderzoek, en op studies van BioInitiative, een onderzoeksgroep die pleit voor lagere stralingslimieten.
Misleidend zijn ook de foto's die de Deense omroep DK bij het bericht plaatste en die vervolgens één op één werden overgenomen door de Amerikaanse zender ABC en Lex Naturalis. Daarop zijn twee bakjes te zien (zie de foto's boven). Op de ene foto staat een bakje vol groene tuinkers (onderschift: 'Gezonde tuinkers, zonder straling'). Op de andere foto zien we vooral bruine zaadjes zonder ontkieming (onderschrift: 'Ongezonde tuinkers, onder invloed van wifi'). Het lijkt of deze foto's zijn genomen na dertien dagen. Maar dat geldt alleen voor de foto met groene tuinkers. De foto met zaadjes, zo blijkt uit het feitelijke onderzoeksverslag, was gewoon genomen in de eerste week, toen alle zaadjes nog moesten ontkiemen.
In het algemeen heeft onderzoek naar de invloed van wifi op planten geen duidelijke effecten gevonden. Er is relatief weinig onderzoek naar het effect op planten - onderzoek is er vooral naar het effect op mensen. In 2010 heeft het Kennisplatform Elektromagnetische Velden, een samenwerking van het RIVM, TNO, Kema, de GGD's, het Agentschap Telecom en ZonMw, alle studies over planten en elektromagnetische velden op een rij gezet. Het Kennisplatform vond in totaal 65 publicaties. De meeste studies vonden geen effect. Bij enkele onderzoeken zijn wel effecten gevonden, maar daar werden zulke sterke blootstellingen gebruikt dat warmte-effecten aannemelijk zijn.
Conclusie
In diverse media werd beweerd dat wifi-straling de groei van tuinkers schaadt. Het onderzoek hiernaar telt echter veel zwaktes. De bewering is dus ongefundeerd.
 
Diverse internationale media op basis van een experiment door Deense scholieren
 fact check
'Ongezonde tuinkers, onder invloed van wifi'
