

NRC.NEXT
02 February 2017, nn donderda


Section: Binnenland; Blz. 4
 Diederik Huffels

Dat wordt beweerd in een bioscoopspotje van Stivoro. 
nrc.checkt
De aanleiding
In veel bioscopen draait nu een filmpje dat begint met de vraag: „Wat als mensen in de tabaksindustrie hardop de waarheid zouden zeggen?". Vervolgens zie je een scène van een (fictief) bedrijfsfeestje van een tabaksproducent waarin de directeur onder andere zegt: „Ik ben ongelukkig met mijn werk, net als de meesten hier trouwens. Maar dat feit proberen we ontzettend te negeren." 
Er worden ook enkele cijfers genoemd over roken als doodsoorzaak, en een vrouw zegt: „Elke dag raken honderd nieuwe kinderen verslaafd aan roken en daar zijn wij afhankelijk van." Aan het eind van de reclame wordt de bewering nogmaals gedaan. We checken of het klopt. 
Waar is het op gebaseerd?
Het filmpje is gemaakt in opdracht van Stivoro, een stichting die zich inzet om roken te ontmoedigen. De bewering dat elke dag honderd kinderen verslaafd aan roken raken, baseert Stivoro op een feitenlijst van het Trimbos-instituut. Uit deze feitenlijst blijkt dat dit cijfer een eigen schatting is van het Trimbos. Het percentage rokers in een bepaalde leeftijdsgroep, gebaseerd op cijfers van de Roken Jeugd Monitor 2013, werd telkens vergeleken met het percentage rokers in een leeftijdscategorie jonger. Zo schatte het Trimbos-instituut dat 37.000 kinderen in 2013 begonnen met roken. Dat zouden 101 kinderen per dag zijn, ongeveer 100 dus.  
En, klopt het?
Er is wel wat aan te merken op het cijfer uit het rapport. Sterker: het Trimbos-instituut schrijft zelf al dat aan deze onderzoeksmethode haken en ogen zitten en benadrukt dat het een schatting is. Het voornaamste probleem bij deze manier van rekenen is dat er twee verschillende groepen jongeren met elkaar vergeleken worden. De groep 14-jarigen in 2013 is niet dezelfde als de groep 15-jarigen in 2013. Trends onder jongeren kunnen veranderen. Als je het aantal beginnende rokers beter zou willen meten zou je de 15-jarigen moeten vergelijken met de 14-jarigen van een jaar eerder. Helaas blijkt dat moeilijk, omdat er geen jaarlijks nauwkeurig onderzoek naar het rookgedrag onder jongeren bestaat. 
Daarnaast zijn de cijfers nogal oud. Sinds 2013 is de Roken Jeugd Monitor niet meer uitgevoerd. Toch is het aannemelijk dat de schatting nu, drie jaar later, wat aan de hoge kant is. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) berekende dat in 2013 2,2 procent van de jongeren tussen de 12 en de 16 jaar rookte. De laatst beschikbare cijfers van het CBS laten zien dat in 2015 1,3 procent van de jongeren tussen de 12 en de 16 jaar rookte: een forse daling. 
Dan nog een ander onderzoek. Het peilstationsonderzoek, ook van het Trimbos-instituut, peilt elke vier jaar het riskante gedrag van jongeren. Het meest recente onderzoek was in 2015, toen 9.334 scholieren gevraagd werd een vragenlijst in te vullen over roken, alcohol en drugs. De resultaten uit deze steekproef verschillen nogal van de cijfers van het CBS, maar de trend is hetzelfde. Ook uit dit onderzoek komt naar voren dat het aantal rokers onder jongeren al jaren daalt.
We zoeken nog verder, maar nauwkeurig onderzoek naar het aantal kinderen dat begint met roken ontbreekt in Nederland.
Conclusie
Stivoro baseert de bewering dat er elke dag 100 kinderen verslaafd raken aan roken op een schatting van het Trimbos-instituut uit 2013. Maar aan die schatting zitten haken en ogen. Bovendien zijn de cijfers nogal oud. Gezien de trend dat het aantal rokers onder jongeren al jaren daalt, is de kans aanwezig dat het werkelijke aantal kinderen dat begint met roken lager is, maar bij gebrek aan nauwkeurig onderzoek weten we dat niet zeker. We beoordelen de bewering als ongefundeerd. 
Diederik Huffels  
  
 
 
 