
de Volkskrant
7 mei 2019 dinsdag
Section: V Opening; Blz. 2
 RONALD VELDHUIZEN
Highlight: Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: in Nederland sterft elk half uur iemand aan de gevolgen van roken.
VAN WIE KOMT DIE CLAIM?
Verslavingsarts Robert van de Graaf windt er geen doekjes om. Roken doodt veel Nederlanders, vertelde hij onlangs op NPO Radio 1: 'Elk half uur sterft er iemand ten gevolge van roken. Dus elk half uur kan een familie daarom de begrafenis gaan plannen.' Er moet mede daarom meer gebeuren om mensen van roken af te helpen, vindt de arts. De uitspraak komt vaker terug: ook Wanda de Kanter, een longarts die al jaren pleit voor striktere maatregelen tegen roken, zegt het op Twitter. Advocaat Bénédicte Ficq, die de tabaksindustrie wilde vervolgen, noemde het getal eveneens in de Volkskrant: aan roken sterft 'één mens per half uur'.
KLOPT HET?
Van de Graaf heeft het getal niet uit de lucht gegrepen, zo blijkt. Desgevraagd geeft hij aan dat het een omrekening is van een RIVM-cijfer. Dat instituut stelt inderdaad dat er in 2015 20 duizend Nederlanders stierven aan roken. Verdeel dat over 365 dagen en 24 uur per dag, zegt de arts, en je houdt iets meer dan twee sterfgevallen per uur over, gemiddeld. Grofweg één rookdode per half uur, dat klopt dus wel. 'Die sterfgevallen spreiden zich in het echt natuurlijk niet netjes over de uren van de dag', zegt de verslavingsarts. 'Maar zo krijg je wel een beter idee van hoe vaak het gebeurt.' 

Het sterftecijfer van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) zit vernuftig in elkaar. Roken valt namelijk niet zomaar als doodsoorzaak te turven. Wanneer iemand sterft, moeten artsen de aandoeningen noteren die direct tot de dood leidden. Bijvoorbeeld: hartfalen, veroorzaakt door een hoge bloeddruk. Vervolgens verwerkt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) al dat soort gegevens in zijn doodsoorzakenstatistiek. 

Roken valt niet binnen die telling, maar na jarenlang onderzoek naar de gezondheidsverschillen tussen rokers en niet-rokers begrijpen wetenschappers inmiddels goed welke aandoeningen vaker voorkomen onder rokers dan niet-rokers en in hoeverre ze het sterfrisico verhogen. Op basis van het totale aantal rokers in Nederland valt dan behoorlijk precies te berekenen welk deel van de sterfgevallen aan roken zelf te wijten is. Zo geschat bleek alleen al longkanker bijna 10 duizend rooksterfgevallen te veroorzaken de helft dus. COPD staat met vijfduizend sterfgevallen op twee. Daarna komen dichtslibbende bloedvaten in en om het hart. 

Overigens denkt het RIVM dat de schatting aan de voorzichtige kant is: hoe meer ziekten in de rekensom worden meegenomen, hoe meer sterfgevallen tot de rokersdoden gerekend kunnen worden.
EINDOORDEEL
Gemiddeld sterft er inderdaad elk half uur een Nederlander aan de gevolgen van roken, op een totaal van 20 duizend sterfgevallen in Nederland per jaar.

, 

