
'Meer hartaanvallen door begin zomertijd'
NRC.NEXT
2 april 2014 woensdag
Section: weten
 Gijsbert van Es
 De aanleiding 
Zomertijd, fijn! 's Avonds een uur 'langer licht', niet meer in het donker pendelen tussen huis en werk, de peertjes boven de eettafel hoeven niet meer te branden. Maar helaas, het lamplozere jaargetijde brengt niet louter voordeel. 'Meer hartaanvallen door zomertijd', kopte nrc.next afgelopen zaterdag. Het blijkt uit statistieken van ziekenhuizen in de staat Michigan, die zijn nageplozen door een onderzoeksgroep van de University of Colorado in Denver. 
 En, klopt het? 
next checkt is tot veel in staat, maar wetenschappelijk onderzoek falsificeren (om even een geleerd woord te droppen) is een vak apart. De bron van het next-artikel over de correlatie tussen zomertijd en hartaanval is afgelopen zaterdag gepubliceerd in het medisch tijdschrift Open Heart en toegelicht op het jaarcongres van cardiologen, in Washington. In deze kring wordt niet zomaar iets geroepen (hoewel het recente verleden, van academische sloddervosserij, extra alert mag maken, uiteraard). 
Eerst even een aanvulling. Om hoeveel extra hartaanvallen gaat het? In het stuk stond: een kwart méér. Het Open Heart-artikel meldt dat gemiddeld in de staat Michigan per dag 32 hartaanvallen voorkomen, met op de eerste maandag van de zomertijd zo'n acht erbij. Waarom dan? De oorzaak zou liggen in de optelsom van de eerste 'korte' nachten, die tot ontregeling van het bioritme leiden (à la jetlag), plus de stress van de nieuwe (werk-)week. 
In Nederland, meldt de Hartstichting, worden dagelijks omstreeks duizend mensen in een ziekenhuis opgenomen wegens hart- en vaatziekte. Alle hartpatiënten vallen onder dit duizendtal, ook de chronische. Een deskundige van de Hartstichting schat dat circa tachtig van duizend spoedeisende hulp nodig hebben. 
 En, was het merkbaar gisteren? 
Wat next.checkt vooral kan doen is bij de grote ziekenhuizen in Nederland nagaan of het 'zomertijd-hartpatiënt'-effect gisteren waarneembaar is geweest. ,,In totaal hebben we gisteren twee patiënten met acute hartklachten behandeld. Dit is vergelijkbaar met een normale dag", meldt een woordvoerder namens de afdeling cardiologie van het het UMC Groningen. Een collega van ziekenhuis St. Antonius in Nieuwegein, dat het grootste hartcentrum van Nederland huisvest: ,,Onze afdeling cardiologie herkent dit patroon niet uit eigen ervaring. Er zijn bij ons maandag niet méér hartaanvallen geweest dan gemiddeld." 
UMC Maastricht, may I have your votes please? ,,Op deze vraag valt geen zinnig antwoord te geven", meldt een cardioloog. ,,De aantallen in ons ziekenhuis zijn te klein om een significant verschil waar te nemen; de variatie in aantallen kan berusten op toeval." Een woordvoerder in Rotterdam, Erasmus MC: ,,Ons hoofd Spoedeisende Hulp meldt: gisteren is hier één patiënt opgenomen met hartinfarct, en dat is normaal." 
 Tja, eh 
We blijven in vertwijfeling achter. Het mag dan blijken uit Amerikaanse onderzoek, maar in de Nederlandse praktijk blijkt geen enkel spoor van bevestiging, en ook niet van herkenning, te vinden van een zomertijd-sniper. Prof. dr. Wouter Jukema, cardioloog in het LUMC (Leiden) verklaart: ,,Je kunt stellige uitspraken, zoals over een verband tussen zomertijd en hartinfarct, alléén doen op basis van grote populaties en data die je hebt verzameld over een lange reeks van jaren. Op onze afdeling hebben we te maken met nul tot acht infarcten per dag, met uitschieters naar boven. Wij zeggen altijd: toeval heeft geen geheugen - hoe verklaren we die verschillen op dagbasis? We weten het niet." 
Moeten we de conclusies over Michigan met een korrel zout nemen? Jukema: ,,Het is bekend dat er 's morgens iets meer hartinfarcten optreden dan later op de dag, door verschillen in hartritme 's nachts en overdag. Het is niet uitgesloten dat een uur korter slapen hierop extra invloed uitoefent, maar daarmee kun je nog niet met zekerheid zeggen dat er een verband is tussen zomertijd en hartinfarct." 
En dus? ,,Ik zou zeggen: laat dit onderzoek eerst herhaald worden op een andere plek in de wereld, ook over een langere periode. Pas als we dat resultaat kennen, kunnen we toeval uitsluiten en wellicht iets zinnigs hierover zeggen." 
Conclusie 
Op de eerste maandagen van de zomertijd zouden meer hartinfarcten optreden, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek. Zaterdag berichtten nrc.next en enkele andere kranten hierover. 
In vijf grote Nederlandse ziekenhuizen is dit patroon gisteren niet waargenomen. Eén steekproefje is te klein om de onderzoeksresultaten bevestigd of ontzenuwd te krijgen. Maar vraagtekens zijn er wel bij te plaatsen. Nader onderzoek is gewenst. Daarom luidt onze conclusie: het verband tussen zomertijd en hartinfarct is (nog) niet te checken. 
 viel afgelopen zaterdag te lezen, o.a. in nrc.next.
