

NRC Handelsblad
19 July 2017, NH woensdag


Section: Buitenland; Blz. 6
 Maartje Somers

Dat beweert president Trump over de zorgwet van zijn voorganger.
NRC.Checkt
De aanleiding
„Death spiral!" Dat twitterde de Amerikaanse president Trump op 4 mei, toen verzekeraar Aetna aankondigde te stoppen met het aanbieden van Obamacare-polissen in de staat Virginia. Een van Trumps belangrijkste campagnebeloftes was het „terugtrekken en vervangen" van het ‘mislukkende’ of ‘instortende’ Obamacare. Ook andere Republikeinen, zoals de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Paul Ryan, gebruikten de term ‘dodelijke spiraal’ voor de Affordable Care Act, die wet werd in 2010 en grotendeels in werking trad in 2014. 
Maandag bleek opnieuw dat de Republikeinen het niet eens kunnen worden over een vervangende zorgwet. Daarom roepen Trump en Mitch McConnell, de voorzitter van de Republikeinen in de Senaat, nu op tot een stemming over het terugtrekken van Obamacare zonder vervangend stelsel. Trump dreigde dinsdag zelfs het stelsel opzettelijk te laten mislukken. Hij  kan dat doen door bepaalde subsidies in te trekken en mensen niet langer te verplichten zich te verzekeren. 
Waar is het op gebaseerd?
Waar de president zich voor deze tweet op baseerde, is niet bekend. Wel duidelijk zijn de Republikeinse bezwaren tegen Obamacare. Deels zijn die ideologisch: ze vinden dat het zorgstelsel de overheid te groot maakt en dat het afbreuk doet aan individuele vrijheid, het verplicht immers werkgevers een verzekering aan te bieden en Amerikanen zich te verzekeren. Bovendien wordt Obamacare deels bekostigd door een belasting van 3,8 procent op inkomsten uit investeringen voor grootverdieners – en ook hoge belastingen zijn tegen het Republikeinse zere been. 
De term ‘dodelijke spiraal’ is een metafoor voor een instortende markt. De zorgverzekeringsmarkt stort in als grote groepen gezonde mensen weigeren zich te verzekeren. Hogere premies voor de resterende verzekerden leiden dan tot nog minder participatie en zich terugtrekkende verzekeraars – een fatale neerwaartse spiraal. We checken of deze zaken opgaan voor Obamacare.
En, klopt het?
Voor 2017 schreven zich 12,2 miljoen mensen in via Obamacare.gov. Dat waren er weliswaar 4 procent minder dan in 2016, maar van een massale exodus is geen sprake. Sinds Obamacare na Trumps aantreden onder druk staat, is de populariteit van het stelsel sterk gegroeid. 
Het klopt dat Obamacare voor de overheid en verzekeraars duurder uitviel dan werd verwacht. Dat kwam doordat minder jonge, gezonde mensen zich verzekerden, en doordat veel verzekeraars polissen de eerste jaren te goedkoop aanboden. Pas in 2016 leden verzekeraars voor het eerst geen verlies meer op Obamacare.  Dit jaar stijgen de premies met maar liefst 25 procent. Maar meer dan 80 procent van de ingeschrevenen hoeft die verhoging niet zelf te betalen – dat doet de overheid via een vorm van subsidie. 
Voor de overheid stijgen de zorgkosten dus jaarlijks aanzienlijk. Maar dat heeft niet alleen met Obamacare te maken – ook met een vergrijzende bevolking, en stijgende medicijnkosten. 
Dan het derde punt, de verzekeraars. Obamacare is per staat geregeld. In een aantal dunbevolkte staten is Obamacare niet aangeslagen en hebben verzekeraars zich teruggetrokken, waardoor nog maar één, of soms zelfs geen enkele verzekeraar, er verzekeringen aanbiedt. Maar: al zijn er bewegingen op de markt, van een fatale instabiliteit is geen sprake, zo constateerde het onafhankelijke Congressional Budget Office in maart. 
Conclusie
Dat Obamacare in sommige staten en voor sommige bevolkingsgroepen problematisch is, ontkennen ook de Democraten niet. En Republikeinen kunnen zeker nog hun best doen het te laten instorten. Maar de bewering dat het stelsel nu al in een dodelijke neerwaartse spiraal verkeert, beoordelen we als  onwaar. 
Maartje Somers
 
 
 