
de Volkskrant
14 augustus 2018 dinsdag
Section: V Opening; Blz. 11
 TOMAS VAN DIJK
Highlight: Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: Menselijke evolutie stimuleert huiselijk geweld tegen vrouwen.
Klopt dit wel?
Van wie komt die claim?
'Menselijke evolutie stimuleert huiselijk geweld, aangezien mannen die hun vrouw mishandelen meer kinderen krijgen', schreef de Daily Mail Online vorige week. De site verwijst naar een 'omstreden' Frans-Amerikaans onderzoek dat begin deze maand verscheen in Nature Human Behaviour. Dat onderzoek nam huiselijke geweldsincidenten onder de loep bij de Tsimane, een volk van jagers-verzamelaars in het Amazonegebied.
Klopt het?
'Nee, ons onderzoek wijst niet op een evolutionaire grondslag voor huiselijk geweld', verzucht een van de auteurs, antropoloog Michael Gurven van de University of California. 'Dat hebben we ook expliciet gemeld in Nature Human Behaviour.' 

Gurven en zijn collega's hoopten met hun onderzoek bij de Tsimane inzicht te krijgen in de factoren die tot huiselijk geweld leiden. Geweld tegen partners komt overal voor, en is van alle tijden. In veel gevallen komen daders zelf uit een gezin waarin geweld voorkwam. Vaak is er alcohol in het spel. En machistische cultuur wil ook weleens van invloed zijn. Maar soms ligt er geen aanwijsbare externe factor voor de hand. Het gedrag zit diepgeworteld in de mens, zo lijkt het. Zo komt het ook voor in gemeenschappen die op andere vlakken weinig gewelddadig zijn en geen patriarchale structuur kennen. 

Het Tsimane-volk in Bolivia is daar een goed voorbeeld van. De onderzoekers ondervroegen 105 Tsimane-vrouwen. 85 procent van hen zei wel eens mishandeld te zijn. Uit verdere analyse bleek dat de kans op het krijgen van een kind in het jaar na een geweldsincident met zo'n 25 procent toenam. 

Het zoeken naar evolutionaire verklaringen voor gewelddadig gedrag is omstreden. Je zou daarmee mensen het idee kunnen geven dat het gedrag goed te praten is, volgens de rare gedachtekronkel dat alles wat natuurlijk is, ook goed is. Wellicht weerhoudt dit de onderzoekers ervan dit onderwerp bij de horens te vatten. 

Volgens antropoloog Elizabeth Pillsworth, eveneens verbonden aan de University of California, maar niet betrokken bij dit onderzoek, levert de Tsimane-studie wel degelijk aanwijzingen dat evolutie huiselijk geweld in de kaart speelt. Dat schrijft ze in een artikel in de 'News & Views'-sectie van Nature Human Behaviour. 

Gurven is ongelukkig met die insteek van zijn collega. 'Om zo'n statement te kunnen maken, moet je naar meerdere generaties kijken. Krijgen de kinderen van zo'n gewelddadige man ook meer kinderen? Dat is nog maar de vraag. Bovendien kan het zomaar zijn dat de familie van de vrouw met de gewelddadige man afrekent, waardoor hij zijn kans op het krijgen van nageslacht ook in een eventueel tweede huwelijk verspeelt. Ook zagen we dat in veel gevallen alcohol een rol speelde bij het geweld. Dat is een recente ontwikkeling.'
Eindoordeel
Is er een evolutionaire verklaring voor huiselijk geweld? Spinnen mannen - evolutionair gezien dan - garen bij geweld tegen vrouwen? Dat is hoogst twijfelachtig. Uit dit onderzoek kan die conclusie niet worden getrokken.



