

NRC.NEXT
12 februari 2016 vrijdag


Section: in het nieuws; Blz. 4-5
 Floor Boon

Dat zei programmamaker Ruben Terlou vrijdag in De Wereld Draait Door. 
De aanleiding 
,,In de winter kunnen kinderen niet naar school. De smog is te dicht, je ziet geen hand voor ogen." Dat vertelt programmamaker Ruben Terlou in DWDD over smog in China, waar hij zijn reisserie  Langs de oevers van de Yangtze maakte. ,,Een recente studie toonde aan dat naar schatting 1,6 miljoen mensen per jaar overlijden aan de luchtvervuiling in China," vervolgt hij. ,,Dat zijn bijna 4.500 mensen per dag." 
Waar is het op gebaseerd? 
Op een studie uit 2015 van Berkeley Earth, een Amerikaanse non-profitorganisatie die klimaatwetenschappelijk onderzoek doet, mailt Terlou. 
En, klopt het? 
,,Vaak noemen mensen 1,2 miljoen doden per jaar, als gevolg van buitenluchtvervuiling," mailt Elizabeth Economy, China-expert en verbonden aan de Amerikaanse denktank Council on Foreign Relations. ,,Ik denk dat 1,6 miljoen redelijk in de buurt komt, als ook de vervuiling binnenshuis, zoals roken, wordt meegerekend." 
Dat is een beredeneerde schatting. Maar hoe is dit te verifiëren? Na 'airpocalypse' weken vol smog startte China in 2012 met het ontwikkelen van een nationaal luchtrapportagesysteem. Dat systeem heeft bijna duizend meetpunten in 190 steden en rapporteert ieder uur. 
Dat gebeurt op basis van zes vervuilende stoffen, waaronder PM2,5, fijnstof met een aerodynamische diameter kleiner dan 2,5 micrometer, de grootste boosdoener van gezondheidsschade. Veel van deze informatie is echter niet publiek toegankelijk, zeker niet over langere periodes. Om toch een beeld te krijgen van de vervuiling, downloadde Berkeley Earth vier maanden lang ieder uur informatie van de servers, tussen 5 april en 5 augustus 2014. 
Daaruit volgt de verontrustende conclusie . ,,De geobserveerde luchtvervuiling draagt bij aan 1,6 miljoen doden per jaar in China. 17 procent van het totale aantal doden." 
Dat klinkt schrikbarend. Het is allereerst goed te realiseren dat China bijna 1,4 miljard inwoners heeft. Het gaat dus jaarlijks om 0,11 procent van de populatie. Omgerekend zou het gaan om jaarlijks 18.700 Nederlandse doden.  
Nu wordt het lastig. De omzetting van de concentratie vervuiling naar sterfte, beschrijven de onderzoekers, is ingewikkeld. Ze baseren zich op de Global Burden of Disease-studie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Die meet het sterftecijfer als gevolg van fijnstof aan de hand van vijf long- en ademhalingsziektes. 
Hoe dat werkt? ,,De WHO heeft data van hoeveel mensen per land aan een betreffende ziekte sterven," legt Jos Lelieveld uit. Hij is verbonden aan het Max Planck Instituut en publiceerde vorig jaar in Nature een vergelijkbare studie. Gebaseerd op hetzelfde WHO-rapport. ,,Wij berekenen op basis van concentratiemodellen van luchtvervuiling  welke fractie van de sterfte aan luchtvervuiling kan worden toegeschreven." 
En zo komen beide studies tot sterftecijfers in dezelfde orde van grootte: ,,Het grootste verschil is dat Berekely Earth conclusies trekt op basis van vier maanden, daarin zijn de seizoenen niet meegenomen," aldus Lelieveld. En die hebben grote invloed op de luchtkwaliteit. ,,Een fikse regenbui kan de smog even flink doen afnemen." 
Conclusie 
De publicatie in Nature komt weliswaar tot jaarlijks minder doden, 1,36 miljoen in China als gevolg van luchtvervuiling, maar dat is op basis van data over 2010. Lelieveld ,,Ik ken de studie van Berkeley Earth. Het feit dat onze studies een andere aanpak hebben, maar wel tot bijna dezelfde uitkomst leiden, is bemoedigend," zegt hij. Omdat andere wetenschappelijke studies tot vergelijkbare sterftecijfers komen en omdat kenners de Berkeley Earth-studie betrouwbaar achten, beoordelen we de stelling als waar.  
 