
de Volkskrant
10 maart 2018 zaterdag
Section: Sir Edmund; Blz. 4
 RONALD VELDHUIZEN
Highlight: Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: Mensen die van andermans geuren walgen, steunen het liefst autoritaire leiders.
Van wie komt die claim?
Opmerkelijk nieuws in Engelstalige media afgelopen week: mensen die walgen van andermans zweet-, poep- en urinegeur, zijn eerder geneigd om rechtse en autoritaire leiders steunen als Trump. Dat zou blijken uit een Zweeds onderzoek dat de houding van honderden Amerikanen rond de presidentsverkiezingen peilde. Een verband tussen walging en steun voor streng leiderschap is niet zo vergezocht, vinden de onderzoekers, want mensen met een afkeer voor het vreemde zullen instinctief kiezen voor een overheid die al het afwijkende uitbant. Dat geeft ze een veiliger gevoel.
Klopt het?
We pakken de studie zelf erbij. Die is 'heel netjes' uitgevoerd, vindt psycholoog Daniël Lakens van de TU Eindhoven in een reactie. De wetenschappers legden erkende vragenlijsten over lichaamsgeurwalging en politieke voorkeur aan liefst 750 mensen voor. De deelnemers snorden ze op via een vast enquêtepanel (voor de kenners: MTurk) van megabedrijf Amazon. Weliswaar geen perfecte afspiegeling van de gemiddelde Amerikaan, maar het is realistischer dan alleen eerstejaarsstudenten laten opdraven. Naast vragen over lichaamsgeur moesten de deelnemers bijvoorbeeld aangeven welke presidentskandidaat ze het aardigst leek, in hoeverre ze vonden dat de overheid strenger moest straffen en of een krachtige leider dat voor ze moest regelen. 

Inderdaad: er dook een verband op. Liefst 10 procent van de hang naar een autoritair leiderschap viel toe te schrijven aan lichaamsgeurwalging. Iets dat veel media niet meldden was dat de voorkeur voor Trump nauwelijks met walging te maken had: in dat geval slonk het verband tot slechts 1,5 procent. 

Maar goed, het verband is er wél. Dat het bij wat vragenlijsten opduikt wil echter niet zeggen dat walging als een oerinstinct iemands politieke voorkeuren vormt. Lakens, die het onderzoek met zijn collega's heeft besproken: 'Die theorie over walging is interessant hoor, als je van evolutietheorie houdt, maar ik denk niet dat het nodig is om zo ver door te denken.' 

Het zou bijvoorbeeld kunnen dat een achterliggende karaktertrek mensen zowel iets afkeriger maakt van vreemde lichaamsgeuren als een behoefte aan streng leiderschap schept. Neuroticisme bijvoorbeeld: mensen die daarop hoger scoren zijn wat sneller bang; dat zou kunnen doorsijpelen naar hun politieke voorkeur. De Zweedse onderzoekers hebben zo'n achterliggend verband niet kunnen uitsluiten.
Eindoordeel?
Steun voor autoritaire leiders als Trump hangt misschien een beetje samen met walging voor andermans geuren, maar het is de vraag of dat een oerinstinct betreft.



