
de Volkskrant
15 maart 2014 zaterdag
Section: Halfberliner; Blz. 5
 BARD VAN DE WEIJER
Wat werd er beweerd? De stemcomputer wordt beter dan het potlood. Wat zegt de wetenschap? Niet veiliger, wel sneller en handiger. 
Binnenkort in een stembureau bij u in de buurt: de stemcomputer. Vanaf 2018 kan mogelijk weer landelijk per computer worden gestemd, zoals de commissie-Van Beek onlangs adviseerde. VVD en PvdA zijn alvast vóór. De commissie onderzocht hoe de stemcomputer kan terugkeren in het hokje, zonder de nadelen die er in 2006 toe leidden dat het apparaat in de ban ging. 

De belangrijkste vraag is: zijn stemcomputers veilig? Veel wetenschappelijk onderzoek is niet verricht. Dat komt mogelijk doordat in veruit de meeste landen gewoon met potlood en papier wordt gestemd. In Europa wordt alleen in België elektronisch gestemd en in Londen, Schotland en Oslo. In de Verenigde Staten en India gebeurt het en ook in enkele Latijns-Amerikaanse landen. Verder regeert het rode potlood. 

Het simpele antwoord op de vraag of stemcomputers veilig zijn is trouwens: nee. Zo is het probleem van de zogenoemd compromitterende straling onopgelost. Computers zenden elektromagnetische straling uit. Door deze signalen op afstand op te vangen, kan op basis van verschillen in 'ruispatronen' worden afgeleid hoe iemand heeft gestemd. 

Een groter bezwaar is volgens tegenstanders de kans op al dan niet moedwillige fouten in de verwerking van de resultaten. Zo kunnen bugs ertoe leiden dat ongemerkt de uitslag in een bepaalde richting wordt gestuurd. Bij het handmatig tellen van de stemmen worden ook fouten gemaakt, maar die zijn meestal willekeurig verdeeld over het resultaat, waardoor de invloed gering is. Bij stemcomputers is de kans groter dat fouten één richting op gaan, al dan niet door manipulatie of programmeerfouten. Een probleem is dat dezelfde fout door alle machines in alle stembureaus wordt gemaakt, waardoor het effect wordt versterkt. 

De commissie-Van Beek wil de kans op zulke fouten verkleinen door certificering en onafhankelijke softwaretests, en door na elke stemming en in elk stembureau een steekproef te nemen om de papieren stembiljetten te vergelijken met de uitkomst van de elektronische stemming. 

Het papieren stembiljet verdwijnt namelijk niet. Een papieren spoor is volgens alle betrokkenen noodzakelijk om het verkiezingsproces te kunnen controleren. In het nieuwe voorstel is gekozen voor een tweetrapsraket: de kiesgerechtigde maakt zijn keuze in het hokje met behulp van een stemprinter. Deze print vervolgens een stembiljet waarop de keuze staat. De kiezer deponeert dit biljet in de stembus, waarna aan het eind van de dag alle stemmen door een scanner worden geteld, en de uitslag snel kan worden bekendgemaakt. 

De keuze voor een papieren biljet heeft voordelen: de koppeling tussen kiezer en stem kan niet worden gemaakt, waardoor het stemgeheim is zekergesteld. Door op het biljet de keuze zowel in barcodevorm als in gewone, leesbare tekst te printen, kan het hoofd van het stembureau controleren of de scanner de keuze juist interpreteert. De stem verdwijnt dus niet in een zwart gat, zoals eerder. Ook behoren de onhandig grote stembiljetten tot het verleden. Vanwege het grote aantal partijen dat in Nederland meedoet aan landelijke verkiezingen, zijn de stembiljetten van zeekaartformaat, waardoor het voor burgers met een handicap soms lastig is ze in te vullen. 

Met de herinvoering van de stemcomputer worden ook twee andere tekortkomingen van het potlood opgeheven: de traagheid en het feit dat veel burgers hulp nodig hebben, wat het stemgeheim in gevaar brengt. Een afluisterverbod moet het probleem van compromitterende straling terugdringen. Ook is gesuggereerd dat 'stoorzenders' in het kieslokaal eventuele straling kunnen overstemmen. 

Rop Gonggrijp van het comité Wij Vertrouwen Stemcomputers Niet ziet het met lede ogen aan. Gonggrijp gelooft niet dat een papieren spoor de betrouwbaarheid van elektronisch stemmen helpt vergroten, zei hij onlangs in Het Parool. Actie komt er niet meer. 'Ik ga met een emmer popcorn op de bank zitten kijken hoe deze klucht zich de komende vijf jaar ontrolt.' 
Bij de verkiezingen voor de provinciale staten in 2015 kan mogelijk in een aantal stembureaus elektronisch worden gestemd. 

 
lllustratie Leonie Bos
