
'Man met gouden arm redt miljoenen levens'; De aanleiding
NRC.NEXT
7 juli 2014 maandag
Section: weten; Blz. 2
 Peter van der Ploeg
Dit bericht ging de afgelopen week viral 
Een mooi heldenverhaal met een ontroerende afloop: reken maar dat het internet daar raad mee weet. Zo ook met het verhaal van James Harrison, de man die twee miljoen levens redde met zijn bloeddonaties. 
Op een via sociale media veel gedeeld plaatje zien we de Australiër: bril, grijze baard en een infuus in zijn arm. Onder zijn foto staat: ,,Nadat hij op zijn dertiende tijdens een zware operatie dertien liter bloed toegediend kreeg, beloofde James Harrison zelf ook bloed te doneren. Toen hij oud genoeg was om te doneren, werd ontdekt dat zijn bloed een zeldzame antistof tegen Rhesus-ziekte bevatte. Hij heeft sindsdien duizend keer bloed gedoneerd, een record, en daarmee twee miljoen levens gered." Harrison wordt sindsdien de 'Man Met de Gouden Arm' genoemd. The Huffington Post, FoxNews en de organisatie van de Australian of the Year award, waarvoor Harrison in 2010 werd genomineerd, gebruiken allemaal die twee miljoen. Klopt het dat Harrison twee miljoen levens redde? 
Allereerst de vraag: Wat is de Rhesus-ziekte? Het is een slechte combinatie van bloedgroepen tussen een moeder en haar ongeboren kind. Een zwangere vrouw met bloedgroep Rhesus D negatief kan een kind dragen dat bloedgroep Rhesus D positief is. De vrouw kan antistoffen aanmaken tegen het bloed van de baby, wat allerlei problemen veroorzaakt bij het ongeboren kind, dat ziek kan worden en zelfs kan sterven. 
Om dat te voorkomen krijgt de vrouw in in zo'n geval preventief antistoffen, wat haar afweersysteem op dit gebied als het ware een beetje in slaap houdt. 
Die antistof moet inderdaad uit bloedplasma van donoren worden gehaald, vertelt een woordvoerder van bloedbank Sanquin, dat de Rhesusprikken in Nederland verzorgt. 
In Nederland zijn er jaarlijks zo'n 430 donoren, met wiens bloed 18.000 vrouwen kunnen worden behandeld. 
Terug naar Harrison. Meerdere bronnen bevestigen dat hij sterke antistoffen tegen Rhesusziekte in zijn bloed heeft. Maar heeft hij ook écht zoveel bloed gedoneerd? De site van het Australische Rode Kruis bevestigt dat hij recordhouder is met het aantal bloeddonaties. Onlangs haalde hij de mijlpaal van 1.000 donaties. 
Maar: het Rode Kruis heeft het over 10.000 baby's die geholpen zijn met Harrisons duizend bloeddonaties. Dat is enorm veel, maar nog geen twee miljoen. Waar komt dat getal vandaan? In geen van de bronnen over Harrison staat waar die twee miljoen vandaan komt. 
Is het plausibel? Hans Vrielink, arts bij de afdeling transfusiegeneeskunde bij Sanquin, rekent mee: ,,Die duizend donaties, dat kan. En zeg dat hij een gemiddelde van 700 gram plasma per donatie heeft gegeven, dan krijg je met duizend donaties dus 700 kilo plasma. Bij een heel hoge concentratie antistoffen in zijn bloed, haal je daar in het gunstigste geval 30.000 flacons antistoffen uit, goed voor injecties voor 30.000 moeders. Als die gemiddeld drie kinderen krijgen, heeft die meneer 90.000 kinderen van antistoffen kunnen voorzien." 
Dat is nog steeds geen twee miljoen, maar al veel meer dan de 10.000 die het Rode Kruis noemde. Vrielink zet er een extra kanttekening bij. Want, legt hij uit, niet alle vrouwen die Rhesus D-negatief zijn zouden een afweer tegen de foetus ontwikkelen, als je niets zou doen. Dat gebeurt bij slechts rond de 7 procent van die groep vrouwen. Vrielink: ,,Stel dat we dat nog iets naar boven schroeven, en dat zich bij 10 procent van de Rhesus D-negatieve vrouwen anti-d ontwikkelt, het problematische scenario. En laten we ervan uitgaan dat Harrison extreem goed bloed heeft en niet 30.000 maar 50.000 injecties heeft helpen maken: dan heeft hij bij 5.000 moeders maximaal voorkomen dat ze anti-d ontwikkelden. Als die 2 tot 3 kinderen krijgen, dan heeft hij van maximaal tussen de 10.000 en 15.000 kinderen helpen voorkomen dat ze anti-d krijgen." 
Harrison heeft inderdaad heel veel bloedplasma gedoneerd en heeft daarmee veel baby's behoedt voor een nare afwijking of zelfs de dood, maar de twee miljoen die wordt genoemd lijkt overdreven. 
We beoordelen dit verhaal daarom als grotendeels onwaar. 
