
de Volkskrant
3 februari 2018 zaterdag
Section: Sir Edmund; Blz. 4
 RONALD VELDHUIZEN
Highlight: Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: jaarlijks 100 duizend doden na een slangenbeet.
Van wie komt die claim?
Grote cijfers maken veel indruk. Dat weet de non-profit-organisatie Artsen zonder Grenzen (AzG) ook: onlangs kopte ze dat slangenbeten jaarlijks 100 duizend doden veroorzaken. Meer dan welke andere tropische ziekte die door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als verwaarloosd wordt aangemerkt. Dat wil zeggen: alleen de bekende tropische ziektes als malaria, aids en tuberculose eisen een hogere tol. De ellende van slangenbeten is grotendeels te voorkomen, stelt AzG, wat het hoge dodental des te urgenter maakt. Onder meer het AD en de regionale uitgaven van die krant wijdden er een bericht aan.
Klopt het?
Hoewel het persbericht van AzG de 100 duizend doden zonder mitsen of maren presenteert als een vaststaand gegeven, blijken er allerlei nuances achter te schuilen wanneer we de woordvoerder in Parijs spreken. 'Het is een schatting', zegt Julien Potet, beleidsadviseur van AzG op het gebied van verwaarloosde tropische ziekten, waaronder specifiek ook slangenbeten. Recente tellingen zijn er weinig en de cijfers lopen erg uiteen - maar er zijn indicaties dat het om een onderschatting gaat, zegt hij. 

Zo registreren Indiase ziekenhuizen meestal iets meer dan duizend slangenbeten per jaar, maar daar zitten nauwelijks beten uit afgelegen dorpen bij. Die slachtoffers bereiken het ziekenhuis nooit. Onderzoekers van de zogeheten 'Million Death Study' besloten daarom zelf naar het platteland af te reizen en langs deuren te gaan met de vraag of recent nog slangenbeten met dodelijke afloop hadden plaatsgevonden. Alleen al in enkele van die kleine gebieden kwamen ze honderden gevallen tegen: opgeschaald naar de immense bevolking van heel India moet het om zo'n 45 duizend doden gaan, rekenden ze voor. 

Wereldwijde schattingen zijn zeldzaam. De laatste stamt uit 2008 en verscheen in het tijdschrift PLOS Medicine, en zowel Artsen zonder Grenzen als biologen van onderzoeksinstituut Naturalis verwijzen daarnaar. Die studie combineert veldonderzoek met ziekenhuisgegevens, en schat dat er jaarlijks tussen de 20- en 94 duizend slangenbeten dodelijk aflopen. Met ook weer de nuance dat ook dit een onderschatting kan zijn, omdat in India de schatting op basis van verzekeringsgegevens werd gedaan en daarmee aan de lage kant uitkwam (want niet iedereen in India is verzekerd). Hoe groot zulke onderschattingen precies zijn valt moeilijk te zeggen, maar het totaal kan wereldwijd zelfs op 125 duizend doden liggen, denkt Naturalis.
Eindoordeel?
Jaarlijks 100.000 doden door slangenbeten is een realistische schatting.



