
de Volkskrant
14 november 2017 dinsdag
Section: V Opening; Blz. 2
 TOMAS VAN DIJK
Highlight: Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet.Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: 'Stop de belastingontwijking en vermijd elk jaar 8 miljoen doden.'
Van wie komt de claim?
'Met eenderde van de 100 miljard dollar die bedrijven in ontwikkelingslanden aan belasting ontlopen, zou de sterfte van bijna 8 miljoen moeders, baby's en kinderen voorkomen kunnen worden', stelt hulporganisatie Oxfam Novib. 

Tv-programma EenVandaag bracht de cijfers, die niet helemaal correct zijn. Acht miljoen levens zouden gered kunnen worden, aldus EenVandaag. Maar levens redden is niet hetzelfde als doden voorkomen. Het tegengaan van ongewenste zwangerschappen speelt bijvoorbeeld een rol in de berekening van Oxfam; kinderen die niet geboren worden, kunnen ook niet overlijden.
Klopt het?
Oxfam verwijst naar een studie uit 2014, gepubliceerd in het Britse medische tijdschrift The Lancet. Daarin hadden onderzoekers van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) 74 landen onder de loep genomen die tezamen goed waren voor ruim 95 procent van de moeder- en kindersterfte. De onderzoekers richtten hun blik op 2035: steek tot die tijd elk jaar 30 miljard dollar in maatregelen als anticonceptie, medische zorg aan het kraambed en inentingen voor kleine kinderen, en je kunt jaarlijks de dood voorkomen van 7,78 miljoen jonge kinderen en baby's en 217 duizend moeders. 

WHO-onderzoeker Karin Stenberg zegt dat ze voor die studie gegevens uit 2010 gebruikte. Die zijn nu verouderd. Want sindsdien is de jaarlijkse sterfte van kinderen jonger dan 5 jaar, met ongeveer 20 procent gedaald. 'Er is veel winst geboekt', zegt Stenberg. 'Een deel van het laaghangend fruit is geplukt. De kosten voor het redden van levens zijn hierdoor gestegen. Temeer omdat we nu meer aandacht moeten besteden aan ziekten als diabetes en obesitas, die moeilijker aan te pakken zijn.' 

En hoe zit het met het geld? De 100 miljard aan misgelopen inkomsten is een raming van VN-organisatie Unctad. Maar het is niet aannemelijk dat landen eenderde van dat geld in gezondheidszorg hadden gestoken. In 2010 investeerden de armste dertig landen namelijk maar 6,5 procent van hun economie (bbp) in hun gezondheidszorg. In 2014 was dit gedaald naar nog maar 5,7 procent. 

Overigens kunnen andere investeringen ook de levensstandaard verhogen en daarmee op termijn levens redden, bijvoorbeeld in onderwijs. Esmé Berkhout, belastingexpert van Oxfam Novib, geeft toe dat onduidelijk is hoe het geld besteed zou worden. 'Maar het gaat erom dat die 100 miljard niet zomaar een getal is. Meer geld voor zorg kan een groot verschil maken.'
Eindoordeel
Dat acht miljoen doden voorkomen kunnen worden als bedrijven netjes belasting betalen, valt niet hard te maken. Het aantal hangt onder meer af van waar landen die extra belastinginkomsten aan zouden besteden, en dat is een grote onzekerheid. Het voorkomen van doden is bovendien duurder geworden, doordat veel goedkope maatregelen al genomen zijn.



