
de Volkskrant
22 februari 2014 zaterdag
Section: Halfberliner; Blz. 5
 MAARTEN KEULEMANS
In deze rubriek beoordelen we aannames uit de actualiteit op hun waarheidsgehalte. Maar eerst maar eens de kwestie: was sherpa Tenzing nou echt eerder op de top van de Everest dan Sir Edmund Hillary? 
Natuurlijk - de Sir Edmund uit de titel van dit katern knipoogt naar Edmund Hillary, de Nieuw-Zeelandse bergbeklimmer die op 29 mei 1953 als eerste de top van de Mount Everest bereikte. Sir Edmund, icoon van de menselijke drang om grenzen te verleggen en verten te verkennen. Maar die dag was er nóg iemand van de partij. Dat was Hillary's sherpa, een 39-jarige Nepalese boerenzoon genaamd Tenzing Norgay. 

Hardnekkig is het verhaal dat niet Hillary, maar 'sherpa Tenzing' als eerste de top bereikte. Pal na de klim hing er in Kathmandu een vlag waarop je Norgay een halfbewusteloze Hillary naar boven zag slepen, en in India en Nepal geloven veel mensen nog steeds dat de sherpa eerst was. 

Maar volgens onder meer de Britse onderzoeksjournalist en documentairemaker Mick Conefrey zit dat toch anders. Eenmaal terug in de bewoonde wereld, zo schreef Conefrey twee jaar geleden in zijn boek Everest 1953, wilden Norgay en Hillary in het midden laten wie als eerste de top had bereikt. De beklimming was immers teamwork. Dat werkte: in alle media werden de sherpa en de sir nadrukkelijk samen genoemd als bedwingers van de top, niet in de laatste plaats omdat Hillary - een zachtaardige, nogal verlegen man die net als de sherpa van boerenkomaf was - erop stond altijd samen met Norgay te worden gefotografeerd. 

Maar er speelde nog iets - de politiek. De klim vond plaats in een tijd waarin het Aziatisch nationalisme opbloeide en het Britse koloniale rijk afbrokkelde, en al snel werd duidelijk dat er twee soorten eerbetoon waren. Een Britse, waarbij de helden Hillary en de Britse expeditieleider John Hunt waren (die de top niet eens bereikte) en sherpa Tenzing gewoon een van de vele anonieme werknemers was. En een Aziatische, waarbij de sherpa alle eer toe kwam: de anonieme yakboer die was opgeklommen van koelie tot beroemdheid. 

Vast staat dat de geschiedenis Norgay met neokoloniale onbeschoftheid behandelde. Hillary werd geridderd, kwam op het Nieuw-Zeelandse vijfdollarbiljet en werd een levende legende; Norgay kreeg slechts een medaille en ging uiteindelijk weer aan het werk als gids. Sir Edmund! Dan een hele tijd niets. En dan pas sherpa Tenzing. 

Maar het zou oneerlijk zijn om dat de milde, sociaal betrokken Sir Edmund aan te rekenen. Nadat zijn naam was gevestigd, ontpopte hij zich tot een bevlogen filantroop die zich inzette voor de armen van Nepal, scholen en ziekenhuizen bouwde en zijn naam en fortuin verbond aan stichtingen en organisaties ter bevordering van mens en natuur in de Nepalese bergen. 

En de top? Geen misverstand daarover: zowel Norgay als Hillary schrijven in hun autobiografieën dat Hillary de eerste was. 'Ik zette voet op de top van de Everest en trok Tenzing snel naast me omhoog', zo staat het ook in een drie pagina's tellend veldrapport, dat decennia later opdook in de archieven van de Royal Geographical Society. Uit een teruggevonden memo bleek bovendien dat ook de Britse ambassade had afgesproken in het midden te laten wie precies als eerste de top had bereikt, om Nepalese en Indiase nationalisten niet te schofferen. 

Nadat zijn vriend Norgay in 1986 overleed, verbrak Hillary eindelijk het stilzwijgen. 'We hebben nooit afgesproken wie er als eerste boven zou zijn', zei de inmiddels hoogbejaarde Sir Edmund in 2003 bij de 50-jarige herdenking van de prestatie in een interview. 'Mij maakte het ook echt niet uit. Maar ik denk dat Tenzing bescheiden wilde zijn tegenover wat hij als de Sahib zag. Dus kwam ik als eerste boven, met hem een meter of drie achter me.' 

Eenmaal op de top wilde Sir Edmund de sherpa op Britse wijze de hand drukken, maar vloog Norgay hem in de armen. 'We omhelsden elkaar minuten lang', aldus de sir. 'Alleen maar genietend van dit moment.' 

 
lllustratie Leonie Bos
