
de Volkskrant
21 september 2019 zaterdag
Section: Boeken en wetenschap; Blz. 27
 ESMEE SCHENCK DE JONG EN RONALD VELDHUIZEN
Highlight: Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: een Australische vrouw heeft 2.500 persoonlijkheden.
Klopt dit wel
Van wie komt die claim?
Liefst 2.500 persoonlijkheden heeft ze, de Australische Jennifer Haynes. Afgelopen week haalde ze de Britse en Australische pers, maar ook het AD, omdat ze samen met haar identiteiten in een rechtszaak getuigde tegen haar vader, die haar als kind ernstig mishandelde en seksueel misbruikte. 

'We zijn vrij', zei Haynes opgelucht over haarzelf en haar duizenden andere persoonlijkheden, die volgens haar psychiater gedurende het misbruik zijn ontstaan. De vraag is of zulk trauma iemand echt in duizenden fragmenten kan opsplitsen.
Klopt het?
Iemand zal die 2.500 persoonlijkheden hebben geteld. Haynes' psychiater, George Blair-West, was het in elk geval niet. Die zegt dat 'Jeni' het aantal zelf noemde tegenover een journalist. Toch wuift hij het aantal niet weg: elke traumatische gebeurtenis kon volgens West resulteren in een nieuw fragment in haar persoonlijkheid, en Haynes werd jarenlang meerdere dagen per week mishandeld. 'Als je het uitrekent, is het geen onrealistisch getal', schrijft hij per mail. 

'Opvallend hoog', vindt onderzoeker Rafaele Huntjens van de Rijksuniversiteit Groningen het getal. Mentaal lijkt het haar onmogelijk om die 2.500 persoonlijkheden uit elkaar te houden. De meeste mensen met een dissociatieve identiteitsstoornis, zoals Haynes' aandoening officieel heet, ervaren niet meer dan tien of enkele tientallen identiteiten. 

Daarbij komt ook nog dat meervoudige persoonlijkheid een controversieel onderwerp is in de psychiatrie. Vaststaat dat mensen na een ernstig trauma zich vreemd kunnen voelen, alsof ze er zelf niet bij zijn geweest: een zogeheten gevoel van dissociatie. 'Lichamelijk ben je er wel, maar psychisch sta je op afwezig', zegt psychiatriehoogleraar Iris Sommer van het UMCG. Dat patiënten hierdoor zelf een gevoel van meerdere identiteiten kunnen ervaren, trekt geen enkele expert in twijfel. 

Maar het idee dat iemand met dissociatie een traumatische herinnering verstopt in een andere persoonlijkheid, zoals psychiater Blair-West over Haynes beweert, is volgens UMCU-traumapsychiater Jim van Os 'een verzinsel uit Hollywood'. Huntjens beaamt dat: haar onderzoek laat consistent zien dat herinneringen worden gedeeld door verschillende identiteiten. 'Het probleem van trauma's is juist dat niemand ze vergeet. Wel komt het vaak voor dat mensen er niet aan durven terugdenken omdat ze bang zijn overspoeld te raken of gek te worden.' 

Geen van de experts is dan ook te spreken over de therapie die Blair-West bij Haynes toepast: ervan uitgaande dat haar herinneringen verborgen liggen achter een andere identiteit, roept hij elke verschillende persoonlijkheid op om herinneringen te delen. 'Het is zeer de vraag of je een patiënt dan helpt', zegt Sommer. Schadelijk kan het zelfs zijn, want dat versterkt alleen maar het gevoel van dissociatie, waardoor een patiënt standvastiger gaat geloven in de gespleten identiteiten. Beter helpt een behandelaar patiënten met traumabehandeling en omgaan met de dissociatiegevoelens, zeggen de experts.
Eindoordeel?
Patiënten met dissociatieve stoornissen kunnen het gevoel ervaren van meervoudige persoonlijkheden, maar het is onwaarschijnlijk dat iemand 2.500 verschillende identiteiten herbergt, ieder met aparte herinneringen.



