
'70 procent van de bevolking heeft meerdere schulden'; 
NRC.NEXT
5 april 2012 donderdag
Section: Op de hoogte
 Carola Houtekamer
De aanleiding
'Een groeiend aantal consumenten heeft moeite met het betalen van rekeningen. Ruim 30 procent van de Nederlanders loopt achter met betalingen en ruim 70 procent heeft meerdere soorten schulden.' Dat zou blijken uit onderzoek van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud). Lezer Peter Riksen wees ons op dit bericht dat vrijdag 16 maart in dagblad De Pers had gestaan. RTL Z, de Volkskrant, PowNed en diverse streekbladen hadden het bericht ook. De percentages lijken Riksen ,,onwaarschijnlijk hoog".
Waar is het op gebaseerd?
De bron is persbureau ANP, dat zich baseert op een persbericht van het Nibud zelf, van 16 maart. Nibud bracht dat alvast naar buiten als opwarmertje voor het rapport Kans op financiële problemen dat vorige week uitkwam. De cijfers van Nibud gelden voor Nederlanders tussen de 18 en 75 jaar die een eigen huishouden voeren. Hoeveel mensen dat precies zijn, is bij het CBS niet bekend. Wel bekend is het aantal huishoudens: 7,47 miljoen, met een gemiddelde grootte van 2,2 personen.
Mogelijke interpretaties
Wanneer 'loop je achter met betalingen'? En wanneer heb je 'meerdere soorten schulden'? Bij de eerste groep hoor je volgens het Nibud als je 'ja' hebt geantwoord op de vraag of je de afgelopen twaalf maanden weleens of regelmatig een rekening te laat hebt betaald. Bij de tweede groep hoor je als je daarnaast nog andere 'betalingsachterstanden' had. Het gaat dus niet om schulden in het algemeen, zoals het persbericht vermeldt. Leningen bijvoorbeeld worden niet meegenomen, alleen als deze niet kunnen worden afgelost. Het rapport kijkt naar allerlei soorten betalingsachterstanden.
Dit is wat er uit het rapport is af te lezen: van de 30 procent van alle Nederlanders tussen de 18 en 75 met eigen huishouden die weleens een rekening te laat heeft betaald, heeft 70 procent de afgelopen twaalf maanden nog één of meer andere betalingsachterstanden gehad, te weten: een aanmaning ontvangen, niet meer kunnen pinnen, een geweigerd incasso, de huur of hypotheek te laat betaald, een beslaglegging op het inkomen, afgesloten energie, maandelijks roodstand of een voorschot op het salaris aangevraagd.
En, klopt het?
Eerst over de 70 procent Nederlanders die meerdere soorten schulden zouden hebben. Dat klopt niet. Ten eerste: ANP liet in het bericht twee cruciale woordjes weg. In het originele persbericht van Nibud staat: ,,Ruim 30 procent van de Nederlanders loopt achter met betalingen en ruim 70 procent van hen heeft meerdere soorten schulden." Dat is dus 21 procent van de Nederlanders, niet 70.
Ten tweede: het ging in het rapport niet over schulden in het algemeen, maar over één type: betalingsachterstanden. Of mensen leningen of andere schulden hadden, werd niet gevraagd. Wel of ze die netjes op tijd aflosten.
Volgende vraag: geven de cijfers van het Nibud een betrouwbaar beeld? We kunnen de internetenquête die Nibud deed onder 2.212 panelleden niet overdoen. Er is wel een ander rapport. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid brengt jaarlijks de Monitor Betalingsachterstanden uit, in 2011 met een internetenquête en een telefonische enquête onder in totaal 3.862 huishoudens. De percentages uit de Monitor vielen stukken lager uit: niet 46 procent, maar 27,8 procent van de Nederlandse huishoudens zou in de twaalf voorafgaande maanden weleens een betalingsachterstand hebben gehad. En maar 13,6 procent had te maken met één of meerdere achterstallige rekeningen (en niet 30 procent).
Hoe zijn die verschillen te verklaren? Ten eerste: huishoudens zijn geen personen. Het is denkbaar dat mensen anders antwoorden op vragen over de financiën van het huishouden dan op vragen over hun eigen financiële situatie, zegt Florieke Westhof die het onderzoek voor het ministerie deed.
De Monitor gebruikt daarnaast een engere definitie voor betalingsachterstand dan het Nibud. Mensen hebben volgens de Monitor een betalingsachterstand als ze voldoen aan één van de vijf criteria: achterstallige rekeningen, kredieten en (persoonlijke) leningen (maar niet hypotheken), op afbetaling gekochte goederen, creditcardschulden en rood staan. Bij het Nibud tellen 'lichtere' zaken, zoals een aanmaning ontvangen, ook mee.
En het verschil tussen het te laat betalen van rekeningen? (13,6 tegen 30 procent)? Hier wreekt zich wellicht de manier van vragenstellen. Vermoedelijk zitten er verschillen tussen telefonische enquêtes en vragenlijsten op internet. En antwoorden mensen minder snel 'ja' op de vraag 'had u een achterstallige rekening?' dan op de vraag 'heeft u een rekening te laat betaald?'
Conclusie
Het is niet waar dat 70 procent van de Nederlanders meerdere schulden heeft. Het ANP legde het persbericht van het Nibud verkeerd uit. Het ging om 70 procent van de 30 procent mensen die soms of vaak rekeningen te laat betaalden. Het betrof ook maar één type schulden: betalingsachterstanden. De cijfers van het Nibud zijn bovendien flink hoger dan die van het ministerie van SoZaWe, dat een engere definitie voor betalingsachterstand hanteert. Welk onderzoek een beter beeld van de werkelijkheid geeft weten we niet, maar we beoordelen de stelling zoals die in de media verscheen in ieder geval als onwaar.
Onderzoek van het Nibud, aangehaald door De Pers, RTL Z, de Volkskrant, PowNed en diverse streekbladen.
Next checkt verder nog
,,We weten dat anti-immigratiepartijen als de PVV 3 á 4 verkiezingen meegaan, dan zijn ze weg." Politicoloog André Krouwel in de Volkskrant.
,,De bezorging gaat in 99,97 procent van de gevallen goed." Plaatsvervangend hoofdredacteur Jochen van Barschot van nrc.next afgelopen vrijdag in het artikel 'Wat er met de 1,30 gebeurt die je voor je nrc.next betaalt'.
Een bewering in het nieuws voorbij horen komen die je graag wilt laten checken door nrc.next? Stuur de bewering plus de bron naar @nrc.nl Of tip de redactie via twitter met de hashtag #. En discussieer mee op http://nrcnext.nl
