
'In de ogen van de vliegmaatschappij zijn vleeseters onbetrouwbaar'; 
NRC.NEXT
19 april 2012 donderdag
Section: Op de hoogte
 LYNN BERGER
De aanleiding
Vorige maand publiceerde NRC Handelsblad een opiniestuk van Dimitri Tokmetzis, hoofdredacteur van nieuwssite Sargasso en auteur van het net verschenen boek De Digitale Schaduw. Onder de kop 'Uw digitale schaduw: vleeseter, dus onbetrouwbaar' omschreef Tokmetzis hoe overheden en bedrijven op basis van ons digitale profiel bepalen ,,wie bonafide is." Als voorbeeld noemde hij een vliegtuigmaatschappij die er achter was gekomen ,,dat vegetarische reizigers minder vaak hun vlucht annuleren of te laat komen opdagen. Sommige maatschappijen laten de mate van overboeking daarom mede afhangen van het aantal bestelde vegetarische maaltijden. Let op dat sprake is van een correlatie, dus van een kans. Vegetariërs missen ongetwijfeld ook weleens hun vlucht, maar op geaggregeerd niveau zijn vleeseters - in de ogen van de luchtvaartmaatschappij - minder betrouwbaar." Verschillende lezers vroegen next.checkt na te gaan of die bewering klopt.
Waar komt het vandaan?
Het voorbeeld dat Tokmetzis aanhaalde, komt waarschijnlijk uit een artikel uit The Economist van 27 februari 2010, een themanummer over de manier waarop het bedrijfsleven van de ,,onvoorstelbaar grote hoeveelheid digitale informatie" in de wereld gebruikmaakt. Dankzij digitalisering verzamelen bedrijven steeds meer data over hun klanten: datamining, het analyseren van die informatie, maakt patronen zichtbaar waar bedrijven vervolgens op in kunnen spelen.
Zo ontdekte supermarktgigant Wal-Mart in 2004 dat er vlak voor een tornado niet alleen meer batterijen en zaklampen werden verkocht dan normaal, maar ook significant meer Pop-Tarts, een zoete snack. Goed om te weten: de volgende keer dat een orkaanalarm wordt afgekondigd, kan de winkelketen extra Pop-Tarts inslaan. In datzelfde artikel stond ook: ,,Airline yield management improved because analytical techniques uncovered the best predictor that a passenger would actually catch a flight he had booked: that he had ordered a vegetarian meal."
Vorig najaar dook het voorbeeld weer op - ditmaal in een artikel uit The New York Times over Kaggle, een Amerikaanse start-up waar bedrijven hun datasets kunnen laten onderzoeken door wetenschappers en computernerds. Volgens het artikel hadden 'number crunchers' bij Kaggle onder meer achterhaald dat ,,de kans dat mensen die vegetarische maaltijden bestellen bij luchtvaartmaatschappijen komen opdagen voor hun vlucht, groter is." Navraag bij Kaggle-directeur Anthony Goldbloom leert echter dat het geen Kaggle-vondst betrof, maar dat ook hij The Economist had geciteerd.
En, klopt het?
The Economist vermeldde niet om welke luchtvaartmaatschappij het precies ging. De Nederlandse luchtvaartmaatschappij KLM laat in elk geval weten het aantal overboekingen te berekenen ,,op basis van gegevens uit het verleden", niet ,,op basis van gegevens zoals vegetariër zijn of niet"; en bij Easyjet hangt het aantal overboekingen af van ,,het seizoen en routegerelateerde factoren"; Transavia laat weten niet aan overboekingen te doen: ,,Als men een boeking heeft gedaan, is er ook plek in het vliegtuig."
Volgens Darren Rickey, vicevoorzitter van Sabre AirVision, een bedrijf dat diensten en software levert aan de luchtvaartindustrie, had The Economist het waarschijnlijk over een grote Amerikaanse of Britse maatschappij. Eén van de zaken waar Sabre zijn klanten mee helpt is het verbeteren van 'no show forecasting': het zo goed mogelijk inschatten hoeveel van de passagiers die een stoel op een vlucht hebben gereserveerd, ook daadwerkelijk zullen komen opdagen. Volgens het 'voorspelmodel' dat Sabre op basis van boekinginformatie en vluchtgegevens uit het verleden heeft ontwikkeld, is de kans dat een passagier komt opdagen groter ,,wanneer die passagier bij het boeken iets extra's heeft gedaan" - wanneer hij om een stoel aan het raam heeft gevraagd bijvoorbeeld, of om een maaltijd die koosjer of vegetarisch is. Die informatie komt van pas om het aantal overboekingen te bepalen.
Het voorspelmodel van Sabre is vrij nieuw, maar volgens Rickey heeft een klein aantal luchtvaartmaatschappijen, zoals United Airlines en American Airlines, een eigen onderzoeksafdeling: ,,Zij zijn hier al een paar jaar mee aan het experimenteren." De data-analyse wijst dus niet zozeer uit dat vleeseters minder vaak komen opdagen, maar dat mensen die om een speciale maaltijd vragen statistisch gezien vaker komen opdagen - een veelzeggend nuanceverschil.
Conclusie
Volgens Dimitri Tokmetzis zijn vleeseters in de ogen van een luchtvaartmaatschappij ,,op geaggregeerd niveau" minder betrouwbaar dan passagiers die om een vegetarische maaltijd vragen. Hoewel het onduidelijk is om welke luchtvaartmaatschappij het precies gaat, is het aannemelijk dat er inderdaad één of meer maatschappijen bestaan die het aantal overboekingen deels laten afhangen van het aantal passagiers dat bij het boeken om iets extra's heeft gevraagd - dat kan een vegetarische maaltijd zijn, maar ook een rolstoelplek of een hindoeïstisch maal. Dit wil echter niet zeggen dat omgekeerd geldt dat vleeseters in de ogen van die maatschappij 'minder betrouwbaar' zijn: het voorspelmodel gaat niet over onbetrouwbaarheid, alleen over betrouwbaarheid. Dat betekent: boekt een vleeseter een ruimere stoel of een plaats aan het gangpad, dan zit ook hij in de 'betrouwbare' groep - en schat de vliegtuigmaatschappij de kans dat deze passagier komt opdagen ook hoger in. De bewering, in de kop en in het artikel, dat vleeseters volgens een luchtvaartmaatschappij 'minder betrouwbaar' zouden zijn, beoordelen we dan ook als onwaar.
Next checkt verder nog
,,België doet 27 keer zoveel aan zonnepanelen als Nederland." Vincent Dekker in de rubriek Vincent wil zon op http://trouw.nl
Een bewering in het nieuws voorbij horen komen die je graag wilt laten checken door nrc.next? Stuur de bewering plus de bron naar @nrc.nl Of tip de redactie via twitter met de hashtag #. En discussieer mee op http://nrcnext.nl
 
Dimitri Tokmetzis in NRC Handelsblad, 10 maart 2012
Foto Thomas Schlijper
