
de Volkskrant
5 mei 2018 zaterdag
Section: Sir Edmund; Blz. 4
 RONALD VELDHUIZEN
Highlight: Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: Avondmensen lopen 10 procent meer kans op een vroege dood.
Van wie komt die claim?
Slecht nieuws: avondmensen lopen meer kans 'jong te overlijden', aldus RTL Nieuws. Dat risico is volgens de omroep 'niet mals': het ligt liefst 10 procent hoger, volgens nieuw verschenen onderzoek. Wetenschappers pleiten volgens RTL voor een maatschappij die 'avondmens-vriendelijker' is. Dat wil zeggen: jaag nachtbrakers niet de dood in door ze om klokslag negen uur 's ochtends op de werkvloer te verwachten. Ook veel lifestyleblogs als Glamour, Margriet en LINDANieuws namen het bericht inclusief waarschuwing over.
Klopt het?
Van 'jong sterven' blijkt helemaal geen sprake wanneer we het oorspronkelijke onderzoek erbij pakken. De wetenschappers volgden ruim 400 duizend Britten van 37 jaar en ouder, maar alleen in de groep met een leeftijd van 63 tot 73 jaar vielen extra doden onder avondmensen te betreuren. Veel waren dat er niet eens: waar de 'gewone' jaarlijkse sterfte voor deze groep op ongeveer 10 per 1.000 mensen ligt, lag die van de avondmensen 11 per 1.000. 

Daarnaast erkennen de onderzoekers direct dat ze die extra dode niet zomaar kunnen toeschrijven aan het avondmens-zijn. Want wie in het onderzoek avond- of ochtendmens was, wisten ze niet eens zeker. De deelnemers mochten het zelf proberen in te schatten. Dat leidt tot onrealistische antwoorden, zegt hoogleraar chronobiologie Menno Gerkema van de Rijksuniversiteit Groningen. 'Het begrip avond- of ochtendmens is zo oppervlakkig gepopulariseerd dat mensen maar wat roepen', zegt hij. 

Zelfs als de indeling wel zou kloppen, bijten oorzaak en gevolg elkaar in de staart. Veel rokers en drinkers zijn namelijk avondmensen. Die vertekening valt statistisch nooit helemaal weg te poetsen, zegt Gerkema, dus in hoeverre de avondmensen in dit onderzoek nou eerder stierven aan vroeg opstaan of aan leefstijlkeuzes, valt niet precies te zeggen. 

Er is dan ook inherent niets dodelijks aan het avondmens-zijn, zegt Gerard Kerkhof, emeritus slaaphoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. 'Maar de ontregeling van gedwongen opstaan op een tijdstip waarbij de interne klok van slag raakt, is niet gezond', voegt hij daaraan toe. 'Daarvoor is het bewijs overweldigend.' Gerkema beaamt dat. Punt is alleen: dat geldt ook voor ochtendmensen die 's nachts moeten werken. Beide hoogleraren pleiten er dan ook voor dat mensen niet lukraak in ploegendiensten zouden moeten worden ingedeeld. Een soortgelijk advies gaf de Gezondheidsraad onlangs nog.
Eindoordeel?
Avondmensen overlijden nauwelijks vaker op jonge leeftijd - maar er kleven wél gezondheidsrisico's aan ritme-ontregelende praktijken als ploegendiensten.



