
de Volkskrant
30 augustus 2014 zaterdag
Section: Sir Edmund; Blz. 8
 DOOR RONALD VELDHUIZEN
Wat werd onlangs beweerd? Een narcist kun je herkennen door hem er gewoon naar te vragen. Wat zegt de zoutkorrelcheck? Handig voor haastige conclusies. 
Die psychologen altijd, met hun ellenlange vragenlijstjes. Ammehoela, moeten Sara Konrath en haar collega's in een vlaag van zelfkritiek hebben gedacht. In het tijdschrift PLOS ONE schrijven de psychologieonderzoekers dat voor een diagnose van narcisme - egoïsme in het kwadraat - slechts één vraag volstaat: 'In hoeverre bent u het eens met deze verklaring: ik ben een narcist.' 

Over deze ongelooflijk werkbesparende vondst verschenen nieuwsberichten van NRC Handelsblad,  en Quest. Kunnen ingewikkelde psychologie- en gedragstests voor narcisten nu eindelijk de prullenmand in? 

Met een beetje optimisme: ja. Wat de media tot dusver namelijk zijn vergeten te melden, is dat psychologen al een tijdje op zoek zijn naar manieren om hun vragenlijsten in te korten. Niet alleen voor narcisme, maar ook voor andere persoonlijkheidstrekjes. 

Zo zei de onderzoeker Tal Yarkoni in 2011 al dat tweehonderd persoonlijkheidstrekjes met precies tweehonderd vragen te meten zijn. Yarkoni kwam tot die conclusie nadat hij had geploeterd door eerdere persoonlijkheidstests, en zag dat de score op een verklaring als 'Wanneer een vriend mij uitnodigt voor een groot feest, kom ik graag' sterk overeenkomt met die van de verklaring 'Ik houd van grote feestjes'. Anders gezegd: om te ontdekken wat proefpersonen denken over hun eigenschappen als netheid, plichtgevoel, warmte en impulsiviteit, is het inderdaad niet nodig om dezelfde vraag drie keer anders te stellen. 

Maar Yarkoni wijst ook op een tekortkoming van zijn vlugge werk: het is handig voor een eerste indruk, maar nauwelijks diepgaand. Of eigenlijk: je meet met zulke vragenlijsten namelijk vooral wat iemand over zichzelf denkt, en niet de karaktertrekken die hij of zij daadwerkelijk vertoont. 

En bij het nieuwswaardige 'narcisme ontdek je met één vraag'-onderzoek van Konrath is dat precies waar het misgaat. In totaal checkte Konrath op elf manieren of één vraag voor narcisme volstond, en bij slechts twee experimenten heeft ze daadwerkelijk het gedrag van de proefpersonen gemeten. Juist daar blijkt: wie hoog op de narcismevraag scoort, gedraagt zich er niet naar. 
