

NRC Handelsblad
04 October 2017, NH Woensdag


Section: Wetenschap; Blz. 6
 Dorine Schenk

Dat berichtte de NOS twee weken geleden.
NRC Checkt
De aanleiding 
De Japanse duizendknoop is een exoot die ooit als sierplant naar Nederland kwam. De laatste decennia heeft de plant zich door het hele land verspreid en nu woekert hij in bermen, bossen en langs de waterkant. In een online bericht van de NOS op 22 september zegt Christel Tijhuis van de gemeente Amersfoort over de exoot: „De wortels maken fietspaden en wegen kapot. Hij groeit dwars door elektriciteitskasten." In Amersfoort bestrijden ze de exoot door de wortels te injecteren met het onkruidmiddel glyfosaat, bekend onder de merknaam Roundup. We checken of de duizendknoop inderdaad wegen kapot kan maken en door elektriciteitskasten kan groeien. 
Waar is het op gebaseerd? 
De gemeente Amersfoort en andere gemeenten in Nederland willen af van de duizendknoop. Hij kan meters hoog worden waardoor hij andere planten overschaduwt en hij is zo sterk dat hij wegen en gebouwen beschadigt door er doorheen te groeien, schrijven de NOS en andere media. Er zijn foto’s en filmpjes te vinden waarop te zien is hoe de duizendknoop omhoog komt door asfalt en scheuren in muren en bruggen. Maar zaten die scheuren er al of zijn ze ontstaan door de krachtige exoot? 
En, klopt het?
Bioloog Leni Duistermaat van Naturalis kan bevestigen dat de plant die op een foto door het voegsel van een muur heen groeit een Japanse duizendknoop is. „Ik ben geen ecoloog, maar aan de hand van dit soort foto’s kan ik bevestigen dat de soort tamelijk destructief is."
„De Japanse duizendknoop heeft sterke stengels en wortels", vertelt ook Chris van Dijk van Wageningen University & Research. De wortels zoeken naar openingen om doorheen te groeien, vertelt hij. Een scheurtje in een muur of de poreuze structuur van asfalt is genoeg. „Als ze er eenmaal doorheen zijn, gaat het snel."
De plant oefent dan een behoorlijke druk uit op de muur of het wegdek. En hij groeit hard: als de stengels in het voorjaar uitlopen, kunnen ze in drie tot vier weken 1,5 meter omhoogschieten. Doordat de duizendknoop sterk is en snel groeit, is de plant een grotere bedreiging dan bijvoorbeeld boomwortels en taai helmgras dat ook door scheuren en gaten groeit.  „Maar de duizendknoopwortels zullen niet zo snel door een moderne, dichte betonconstructie groeien", voegt Van Dijk eraan toe. Ze zoeken kieren en gaatjes op.
Om te voorkomen dat de exoot wegen of historische panden van oud metselwerk met veel scheurtjes beschadigt, proberen gemeentes de plant terug te dringen. Dat is behoorlijk lastig. „Als je alles boven de grond wegmaait, heb je binnen een paar weken weer enorme uitlopers", vertelt Van Dijk. Ook uitgraven alleen is niet afdoende. Er mag niets achterblijven. Een stukje stengel of wortel van een centimeter is genoeg om een nieuwe plant te laten groeien. Zonder onkruidbestrijdingsmiddel is het erg lastig om de exoot permanent weg te krijgen. Van Dijk: „Als de plant ergens groeit waar hij niet in de weg staat, kun je hem beter laten staan."
Als je de duizendknoop toch wilt bestrijden, kun je hem trouwens ook opeten. De smaakt lijkt op rabarber. De plant kan bijvoorbeeld verwerkt worden tot compote; in stukjes snijden en 20 minuten koken in water met suiker. En de broers Jan en Geert Heyneman verwerken de exoot tot gin, genaamd Ginderella. 
Conclusie
De stengels en wortels van de Japanse duizendknoop zoeken openingen en als ze daar eenmaal doorheen zijn, kunnen ze behoorlijk veel druk opbouwen en schade veroorzaken. De exoot zal niet snel door dichte betonconstructies groeien. Maar historische panden met oud metselwerk, asfaltwegen en elektriciteitskasten met kieren en openingen voor kabels lopen wel degelijk gevaar. We beoordelen de stelling daarom als grotendeels waar.  
Dorine Schenk
 
 
 