
de Volkskrant
28 juli 2017 vrijdag
Section: Ten Eerste; Blz. 16
 MARTIJN VAN CALMTHOUT
Highlight: Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: Ons halve lichaam komt van buiten de Melkweg.
Klopt dit wel?
Van wie komt de claim?
Alsof het idee dat we allemaal sterrenstof zijn nog niet duizelingwekkend genoeg is, kwam The Guardian met de overtreffende trap van buitenaards: de helft van de atomen in ons lichaam is zelfs afkomstig van sterexplosies ver búí­ten ons eigen Melkwegstelsel. Het diepste universum dus. 

'Dit geeft je een gevoel hoe we verbonden zijn met verre objecten aan de sterrenhemel', zei een van auteurs van een studie over kosmische recycling deze week in de Britse krant. 

De krant pikte het nieuws op in het blad Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, doorgaans voer voor liefhebbers. Het betreft een reusachtige computersimulatie van een stel Amerikaanse astronomen van clusters van sterrenstelsel waarin honderden miljarden sterren ontstaan en uiteindelijk weer exploderen, als hun brandstof opraakt. Opvallend resultaat is dat veel gas dat naar grote sterrenstelsels als de Melkweg wordt getrokken, afkomstig is van kleinere stelsels uit de buurt.
Klopt het?
Op zich zijn we inderdaad allemaal sterrenstof. Het heelal begon ooit als een groot niets en nergens, dat explodeerde en waterstof begon te vormen, dat samenklonterde in sterren, die er via kernfusie helium uit smeedden en later zwaardere elementen. Tot de brandstof op was en de ster explodeerde en zijn chemische bouwstenen de ruimte in blies, waar ze uiteindelijk planeten vormden en moleculen en dus ook in levende wezens terechtkwamen. De mens bijvoorbeeld. 

Op zich zijn de Amerikaanse simulaties tiptop, zegt astronoom Joop Schayé van de Leidse Sterrenwacht van de universiteit daar. State of the art, al zijn de Amerikaanse schattingen voor de recycling nogal wat hoger dan andere onderzoekers meestal vinden. 

Maar de persberichten lopen hoe dan ook veel te hard van stapel. Ten eerste, zegt Schayé na herlezing van het artikel dat hij al eerder online had gezien en her en daar besproken heeft, hebben de auteurs het over 10-50 procent extragalactische recycling. Hooguit de helft dus. Ernstiger is dat onze zon in een vroeg stadium van het Melkwegstelsel is gevormd, toen volgens deze zelfde simulaties materiaal van buiten nog geen echt grote rol speelde. En om het af te maken: de zwaardere chemische elementen die cruciaal zijn voor leven worden nou net minder gemakkelijk ver weg geblazen; er gaat vooral waterstof en helium rond. 

Mensen, maakt zijn Leidse collega-astronoom Marijn Franx het vervolgens nog af, bestaan voor tweederde uit water, waarvan weer tweederde van de atomen waterstof is. En al dat waterstof komt rechtstreeks uit de oerknal, niet uit sterren. Van overal en nergens dus, en dus zeker ook van ver buiten de Melkweg. 

Extragalactisch inderdaad. Maar dat is niet echt wat de romantische Britse koppenmakers voor ogen hadden, vermoedt hij.
EINDCONCLUSIE
De stelling dat de meeste atomen in ons lijf van buiten de Melkweg stammen, heeft met aangehaalde computersimulaties niets te maken. De sterrenstof in ons komt hoofdzakelijk uit ontplofte sterren in onze eigen Melkweg.



 
Sterrencluster gefotografeerd door de Hubble-telescope.

