
'Top Gear is het meest succesvolle programma ter wereld'; next. checkt
NRC.NEXT
1 april 2015 woensdag
Section: weten
 Anne-Martijn van der Kaaden
Dat stond donderdag in De Telegraaf 
Er trok een tank door het centrum van Londen. Er werden petities ondertekend, het dochtertje van David Cameron dreigde in hongerstaking te gaan, maar het mocht allemaal niet baten: vorige week werd bekend dat Jeremy Clarkson niet meer terugkeert als presentator van het populaire Britse programma Top Gear. Het contract van de geschorste Clarkson wordt niet verlengd, zo liet de BBC woensdag weten. De 54-jarige presentator had, omdat er na een draaidag geen warm eten klaarstond, tijdens een woedeaanval zijn producent een tand door de lip geslagen. 
De Telegraaf plaatste donderdag een artikel over het vertrek van Clarkson. 'Top Gear is het meest succesvolle programma ter wereld', lezen we in dat stuk. Wereldwijd kijken 350 miljoen mensen, en het programma is in 'ruim tweehonderd landen te zien', aldus de krant. De bewering dat Top Gear de succesvolste show ter wereld is, duikt ook op in andere media. Maar klopt het? Dat gaan we checken. 
De Telegraaf verwijst naar het Guinness Book of Records. In de editie van 2013 is Top Gear recordhouder in de categorie 'meest bekeken non-fictie tv-programma'. Voor de duidelijkheid: het gaat hier om de vernieuwde versie van Top Gear, die sinds 2002 wordt uitgezonden. Daarnaast heeft het record alleen betrekking op de Britse editie - internationale spin-offs als Top Gear Australia en Top Gear Russia zijn niet meegerekend. 
Eén ding klopt in ieder geval niet, namelijk de opmerking in De Telegraaf dat Top Gear in tweehonderd landen te zien is. De wereld telt immers maar 195 officiële landen. Het gaat hier om een vertaalfout: de BBC gebruikt de term territories als het om kijkcijfers gaat. Een woordvoerder van de BBC legt uit waarom: ,,Dit geeft een nauwkeuriger inzicht in de omvang van onze shows. Top Gear wordt bijvoorbeeld ook vertoond in Réunion, een eiland in de Indische Oceaan dat officieel onderdeel van Frankrijk is, maar geografisch gezien zo anders ligt dat het een heel andere fanschare betreft." 
Terug naar de kijkcijfers. Kijken er wekelijks echt 350 miljoen mensen naar Top Gear? Hoe wordt zo'n record eigenlijk vastgesteld? We leggen het voor aan Guinness World Records, gevestigd in Londen. Een medewerker laat per mail weten dat elke recordpoging uitgebreid wordt onderzocht en geverifieerd door een records management team. Soms gebeurt dat ter plekke, bijvoorbeeld bij het wereldrecord 'zoveel mogelijk mensen in 12 uur estafette laten lopen'. Gaat het om een standaardaanvraag, zoals bij het Top Gear-record, dan moet de aanvrager zelf de bewijslast leveren. In dit geval stuurde de BBC statistieken op waaruit bleek dat Top Gear in 212 geografische gebieden wordt uitgezonden. De aanvraag werd behandeld en goedgekeurd door een specialist van Guinness World Records. Kan het zijn dat een ander non-fictie programma vaker wordt bekeken? Onwaarschijnlijk, zegt Guinness: het was de eerste keer dat er in deze categorie een record werd gevestigd, en in de tussentijd is er geen andere recordpoging gedaan. 
We vragen de BBC of we inzicht kunnen krijgen in de statistieken. Die blijken afkomstig uit een jaarlijks onderzoek waarin het internationale bereik van de omroep wordt gemeten. Binnen dat onderzoek kan worden vastgesteld hoeveel mensen in een bepaald tijdvak naar een programma keken. Het getal van 350 miljoen kijkers is een schatting, zo laat de BBC-woordvoerder weten, gebaseerd op het aantal gebieden (212) waar het programma wordt uitgezonden. ,,We krijgen niet uit elk gebied waar we uitzenden cijfers binnen. Gemiddeld gaat het om 1 tot 2 miljoen kijkers per gebied." Een behoorlijk ruime schatting dus. 
De Telegraaf noemde Top Gear vorige week ,,het meest succesvolle programma ter wereld". Die uitspraak is gebaseerd op de vermelding in het Guinness Book of Records, die weer steunt op cijfers van de BBC. Wereldwijd kijken volgens de omroep naar schatting 350 miljoen mensen naar Top Gear. Het blijkt nattevingerwerk, maar omdat we geen reden hebben om aan te nemen dat andere programma's beter worden bekeken, beoordelen we de uitspraak als waar. 
 