
'Door bezuiniging dreigt land deels te overstromen'; 
NRC.NEXT
8 oktober 2012 maandag
Section: Op de hoogte
 wilmer heck
De aanleiding
,,Gure financiële en economische tegenwind stuwen het water weer hoog tegen de dijken op", zei demissionair minister Jan Kees de Jager (Financiën, CDA) tijdens Prinsjesdag. Maar in zijn koffertje zaten wel bezuinigingen op het Deltafonds die oplopen tot ruim 600 miljoen euro. Heel onverstandig, waarschuwt de Unie van Waterschappen sindsdien. Nederland loopt het gevaar onder water te lopen als de bezuinigingen doorgaan, zo luidt de boodschap in diverse media aan het komende kabinet.
,,In 1953 konden de dijken niet worden opgehoogd, omdat we de oorlog en de crisis achter de rug hadden. Eenzelfde situatie kan zich nu weer aftekenen. Ik wil niet voor een tweede keer onder water komen te staan", zei dijkgraaf Jan Geluk bijvoorbeeld tegen tv-programma EenVandaag.
,,En dat gevaar gaan we wel lopen?" vroeg de verslaggever. ,,Ja natuurlijk. Als je niet in de dijken investeert, loop je dat gevaar", zei Geluk. next.checkt: loopt Nederland met deze bezuinigingen het gevaar om deels te overstromen?
En, klopt het?
Eerst maar een misverstand uit de weg ruimen: er komt geen moment waarop Nederland niet meer het risico loopt deels te overstromen. De waterschappen streven ernaar de risico's te verkleinen tot acceptabele niveaus. De primaire waterkeringen (dijken die beschermen tegen de Noordzee en de grote rivieren) moeten daarom bestand zijn tegen een waterstand die statistisch gezien eens per 10.000 jaar voorkomt. De overheid heeft bepaald dat dat een acceptabel veiligheidsniveau is.
Zijn die waterkeringen daar nu dan tegen bestand? En is dat met de dreigende bezuinigingen straks niet meer het geval? Nee, een flink deel van de primaire waterkeringen voldoet juist niet aan de normen. Bij de Derde toetsing van primaire waterkeringen bleek vorig jaar dat 1.225 kilometer van de getoetste 3.767 kilometer dijken niet in orde is. Wat daarvan de gevolgen kunnen zijn, bleek afgelopen januari nog. Een stevige noordwesterstorm en veel regen veroorzaakten wateroverlast in Noord-Nederland. Langs het Eemskanaal dreigde een dijkdoorbraak. Zo'n achthonderd inwoners van de Groningse gemeente Ten Boer werden geëvacueerd. Ook in andere delen van het land was er overlast. Woningen in Dordrecht, Zwijndrecht en Hendrik-Ido-Ambacht kwamen onder water te staan.
Bij ongeveer de helft van de in 2011 afgekeurde dijken ging het om eerder onbekende problemen. De tekortkomingen bij de andere helft waren al langer bekend. Die dijken worden nu versterkt en een onbekend deel daarvan voldoet ondertussen wel aan de eisen. Zo werd eind september nog de vernieuwde Nederlekdijk bij Lekkerkerk opgeleverd. Het opknappen daarvan kostte tussen de 20 en 25 miljoen euro per kilometer. Vaak is dat zo'n drie miljoen euro, maar omdat er veel huizen op en rond de Nederlekdijk staan, schoten de kosten omhoog.
Oorspronkelijk was er in het Deltafonds 7,3 miljard euro beschikbaar om de waterkeringen op te knappen. Die zouden dan in 2023 allemaal voldoen aan de door de overheid gestelde normen. Als de bezuiniging van 600 miljoen euro doorgaat, zal dat volgens de Unie van Waterschappen niet lukken. Dat geldt overigens alleen als de bezuinigingen binnen het Deltafonds neerkomen bij de post 'waterveiligheid'. Uit het fonds wordt veel meer betaald, bijvoorbeeld ook de zoetwatervoorziening, waar de landbouw en de natuur van profiteren. Het kan ook zijn dat daarop wordt gekort.
Volgens de Unie van Waterschappen kost het opknappen van een kilometer dijk gemiddeld 10 miljoen euro. Als de 600 miljoen euro inderdaad wordt bezuinigd op de post 'waterveiligheid', dan zouden er in 2023 dus 60 kilometers aan zwakke dijken overschieten die nog niet aan de normen voldoen. De opknapbeurten voor minder geld laten uitvoeren kan volgens de waterschappen niet. Of dat waar is, kan next.checkt niet controleren.
Deltacommissaris Wim Kuijken, de nationale regisseur van het deltaprogramma, liet via zijn woordvoerder weten next.checkt niet te woord te willen staan. Maar op zijn weblog schrijft Kuijken dat het met de beoogde bezuinigingen tot midden jaren 40 kan duren voordat alle waterkeringen aan de veiligheidsnormen voldoen. Hij roept een volgend kabinet op om van de bezuinigingen af te zien, zodat Nederland al in 2023 voldoende veilig is voor het water.
Conclusie
Eerst moet nog blijken of een eventuele bezuiniging van 600 miljoen euro inderdaad neerkomt bij de post 'waterveiligheid' binnen het Deltafonds. Als dat zo is, dan voldoen de Nederlandse waterkeringen later dan oorspronkelijk bedoeld op alle plaatsen aan de veiligheidsnormen. Het is dus niet zo dat Nederland nu wel voldoende veilig is voor overstromingen en dat die veiligheid door de beoogde bezuinigingen steeds verder afneemt. Nederland loopt nu juist al langs ruim 1.000 kilometer aan waterkeringen een risico dat de overheid te groot vindt.
De bewering dat Nederland met deze bezuinigingen het gevaar loopt om deels te overstromen vinden we dan ook enigszins misleidend. Dat gevaar loopt Nederland nu juist meer dan ooit in de komende jaren. Als de bezuinigingen doorgaan zal het alleen langer duren voordat dat gevaar overal tot acceptabele niveaus is teruggebracht. We beoordelen de bewering daarom als half waar.
 
Dijkgraaf Jan Geluk op 27 september bij actualiteitenprogramma EenVandaag.
