
de Volkskrant
4 mei 2019 zaterdag
Section: Boeken en wetenschap; Blz. 23
 MAARTEN KEULEMANS
Highlight: Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: de jongerenserie 13 Reasons Why veroorzaakte een zelfmoordgolfje in Amerika.
Klopt dit wel
Van wie komt die claim?
Al direct was het omstreden: een Netflixserie die draait om de zelfdoding van de hoofdpersoon - die ook nog eens in gruwelijk detail in beeld wordt gebracht. Dwars tegen de mediarichtlijn in om zelfmoord niet te presenteren als oplossing voor welk probleem dan ook en om niet in te gaan op de gebruikte methode, luidde de kritiek. 

En nu zouden er, na het uitkomen van de serie in de VS, onder jongeren inderdaad 195 zelfmoorden méér zijn te betreuren, schrijft een onderzoeksteam onder leiding van hoogleraar gedrag en welzijn John Campo in vakblad Journal of the American Academy of Child & Adolescent. Direct na het uitkomen van de serie, op 31 maart 2017, zag Campo een piek in het aantal zelfdodingen van 10- tot 17-jarigen, die drie maanden aanhield.
Klopt het?
Het is niet te zeggen of de piek oorzakelijk verband houdt met de serie, erkent Campo. Niettemin is 'voorzichtigheid bij de blootstelling van kinderen en adolescenten aan de serie geboden', stelt de groep vast. 

Maar kijk wat verder en er blijken dingen niet te kloppen. Zo begon de suïcidegolf al in maart, vlak voor de serie begon. Dat komt vast door de reclame die Netflix voor 13 Reasons Why maakte, redeneert Campo. Maar in de trailer komt het woord zelfdoding niet eens voor. 

Zo mogelijk nog vreemder, erkent ook het onderzoeksteam zelf, is dat de suïcidepiek zich beperkte tot de jongens, terwijl de serie draait om zelfdoding van een meisje. Bekend is dat het bij 'zelfmoordbesmetting' draait om herkenning: na de zelfdoding van acteur Robin Williams was er een zelfmoordgolf onder volwassen mannen die vijf maanden aanhield. Na het verschijnen van 13 Reasons Why was er onder de meiden echter iets mí­nder zelfdoding. 

Bovendien is het onderzoek 'een schoolvoorbeeld van hoe statistiek niet moet', vindt statisticus Casper Albers. Hij wijst erop dat de wetenschappers hun cijfers in brokjes verdeelden, per leeftijdscategorie en naar maand, wat de kans op toevalstreffers in een subcategorie vergroot. 'Wat hebben ze enorm zitten vissen, wow.' 

Ander onderzoek, dat vorige week verscheen, gaat lijnrecht in tegen Campo's bevindingen. 15- tot 29-jarigen die het tweede seizoen van de serie hadden gezien, meldden juist minder zelfdestructieve gedachten - en gaven aan meer dan voorheen geneigd te zijn om iemand met suïcidale neigingen te helpen.
Eindoordeel?
Hoewel er duidelijk zoiets bestaat als kopieergedrag na een publiekelijk uitgemeten zelfdoding, is het twijfelachtig of 13 Reasons Why ook zo'n effect heeft gehad. Bij de grootste risicogroep - jonge vrouwen - is zo'n verband er in elk geval niet.  

Heb jij hulp nodig? Dan kun je contact opnemen met Stichting 113 Zelfmoordpreventie via 0900 0113 (24 uur bereikbaar) en 113.nl.



 
Hoofdpersoon Hannah (Katherine Langford) uit 13 Reasons Why 

