

NRC Handelsblad
11 January 2018, NH donderda


Section: Buitenland; Blz. 6
 Wim Brummelman

Dat schreef de gemeente Amsterdam over het ‘planten’ van een hightechwand van mos.
NRC Checkt
De aanleiding
Afgelopen maand werd op het Markenplein in Amsterdam een groot paneel onthuld, gevuld met bijna 1.700 mosplanten. Het gaat om een zogeheten CityTree – met een omvang van zo’n drie meter breed en vier meter hoog (de zitbank eronder meegeteld). De hightech-boom, waarvan er nog meer komen, moet een belangrijk wapen worden in de strijd tegen stedelijke luchtverontreiniging. De mossen, die werken als een filter, halen fijnstof uit de lucht. 
Het effect is waarschijnlijk in de orde van grootte van 275 bomen, aldus Amsterdam. In andere binnen- en buitenlandse publicaties wordt ronduit gesteld dat een CityTree dezelfde zuiverende werking heeft als 275 gewone bomen. Klopt dat?
Waar is het op gebaseerd?
Amsterdam verwijst naar Green City Solutions in Berlijn, de ‘uitvinder’ van de CityTree. Het bedrijf werd drie jaar geleden opgericht door vier jonge, ambitieuze ondernemers met uiteenlopende achtergrond (architectuur, machinebouw, informatica en tuinbouw). „Onze mossen hebben de capaciteit om 12,2 kilogram fijnstof per jaar op te nemen. Om een beter beeld te schetsen van hoeveel dat is, hebben we de vergelijking gemaakt met bomen", zegt mede-oprichter Dénes Honus. Daarbij zijn enkele eerder verschenen studies over de zuiverende werking van bomen geraadpleegd. „We hebben een vergelijking gemaakt met een veertig jaar oude Robinia (valse acacia). Je zou ook een andere soorten kunnen nemen, en dan kom je uit op andere aantallen."
En klopt het?
Door hun fijnmazige kartelstructuur kunnen mossen relatief veel fijnstof opvangen. Ze integreren fijnstof in hun celstructuur. Op naalden of bladeren van bomen wordt fijnstof weggespoeld door de regen of verwaait. De keuze voor mosculturen is dus logisch. De Duitse ondernemers willen hun CityTree perfectioneren door vervuilde lucht door de mossen te laten stromen (met door zonnepanelen aangedreven ventilatoren). Sensoren meten de werking.
Over de goede bedoeling van de ‘uitvinders’ hoeft niet te worden getwijfeld. Maar dat betekent nog niet dat de vergelijking met 275 bomen in de praktijk klopt. „Ik vind het nogal een wilde stelling. Om welke bomen gaat het, van welke omvang, onder welke omstandigheden? Eigenlijk valt zoiets niet te checken", zegt Jelle Hiemstra, onderzoeker bomen en stedelijk groen van Wageningen University & Research.
Als onderzoeker bij ECN in Petten heeft ook Alex Vermeulen uitgebreid onderzoek gedaan naar de overschrijdingen van luchtkwaliteitsnormen en de zuiverende werking van bomen. Vermeulen, inmiddels verbonden aan de Universiteit van Lund, Zweden, benadrukt hoe gecompliceerd het is het effect van het opvangen van fijnstof door bomen nauwkeurig te meten. „Je hebt allerlei variabelen", zegt hij. Zoals de wind. „Als je vergelijkende metingen wil doen, zou je twee identieke situaties moeten creëren. Die vind je in de praktijk niet."
Vermeulen is sceptisch. Zelfs als de wind fijnstof door het mossentapijt van de CityTree voert, zal de opvang ervan beperkt zijn, zegt hij. Hij spreekt over window dressing. Beperking van autoverkeer zet veel meer zoden aan de dijk.
Dénes Honus zegt dat pas dit jaar de stap is gezet „naar de echte wereld". Bij laboratoriumproeven haalde CityTree zo’n 95 procent van de fijnstof uit de lucht. Maar bij metingen in de open lucht in Berlijn en in Italië werden tot dusver ‘slechts’ waarden gehaald van 20 tot 25 procent. De praktijk blijft dus nog ver achter bij de theorie. „We doen natuurlijk steeds meer onderzoek om te bereiken dat de efficiëntie omhoog gaat."
Conclusie
De CityTree is goed voor het milieu. Maar de claim van Green City Solutions dat zo’n boom in de praktijk hetzelfde heilzame effect heeft als 275 echte bomen, wordt niet overtuigend genoeg onderbouwd. De bewering is niet te checken, naar ons oordeel.
Wim Brummelman
  
 
 