
de Volkskrant
7 juni 2014 zaterdag
Section: Halfberliner; Blz. 5
 RONALD VELDHUIZEN
Wat werd onlangs beweerd? Bloedzuigers werken fantastisch tegen allerlei kwalen. Wat zegt de wetenschap? Pas op voor uitzuigers. 
Ze staan op de internationale Rode Lijst als bijna bedreigde diersoort, maar dat deert niet. De populariteit van bloedzuigers neemt toe bij de behandeling van aandoeningen. Onder meer dagblad Metro berichtte over de opening van een tweede bloedzuigerkliniek in Den Haag, wegens grote drukte bij de eerste vestiging in Zaandam. 

Bloedzuigers staan bekend om de pijnstillers en bloedverdunners die ze uitscheiden, zodat ze makkelijker bloed kunnen drinken zonder dat de gastheer de parasiet opmerkt. Best logisch dat ze ook medisch nut hebben als behandeling tegen pijn en gevaarlijke bloedpropjes. De vraag is: bieden ze een goed alternatief voor gebruikelijke pijnstillers en bloedverdunners? 

'Het is wel grappig: eens in de zoveel tijd keert het geloof in medicinale bloedzuigers weer terug', zegt Harry Büller, hoogleraar vasculaire geneeskunde in het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam. 'Ze waren ook populair in de Middeleeuwen, bijvoorbeeld.' 

In de basis, zo beaamt Büller, valt niet te ontkennen dat de dieren mooie geneesmiddelenfabriekjes zijn. Zo hebben wetenschappers een antistollingseiwit weten te vissen uit een bloedzuigersoort die op honden parasiteert. De medicinale bloedzuiger in de Nederlandse klinieken kwijlt het stofje hirudine uit, ook een bloedverdunner. 

Maar of dat genoeg is? De kop van één bloedzuiger bevat net voldoende hirudine om het bloed van een konijntje enkele uren te verdunnen. Voor hetzelfde effect bij een mens heb je honderd bloedzuigers nodig. 'De dosis die je met een behandeling van een tiental bloedzuigers binnenkrijgt, is dus echt heel, heel minimaal', zegt Büller. Volgens de hoogleraar valt het effect al helemaal te verwaarlozen wanneer je rekening houdt met het feit dat bloedzuigers niet al hun hirudine uitscheiden. 'Als we aannemen dat ze echt iets nuttigs met je lichaam doen, zou je de hele dag met die beesten op je lijf moeten rondlopen om iets te merken.' 

Er is dan ook geen overtuigend wetenschappelijk bewijs te vinden voor het bloedverdunnende nut van bloedzuigertherapie. De enige gepubliceerde onderzoeken gaan om pijnbehandeling, maar die zijn nooit onafhankelijk herhaald en berucht vanwege het placebo-effect: zo'n bloedzuigerbehandeling is een nogal theatraal gebeuren dat veel indruk op patiënten maakt. Zo'n belevenis maakt in de hersenen pijnstillende stofjes los, ongeacht de bezigheden van de slijmerige wormpjes. 

Het prijskaartje is niet mis: de Haagse kliniek rekent zo'n 130 tot 170 euro per behandeling. En dat dan meerdere keren per maand, afhankelijk van het behandelplan. Reguliere middelen zijn vele malen goedkoper, zegt Marcel Levi en AMC-collega van Büller. 'Neem aspirientjes. Die kosten hooguit een, anderhalve cent per dag en zijn bewezen effectief als bloedverdunner. Om honderden euro's te vragen voor een alternatieve behandeling die in verhouding niets doet, dat is gewoon volksverlakkerij.' 

Nog een reden om van de wormen weg te blijven: de eventuele bijwerkingen. Bloedzuigers dragen bacteriën in hun speeksel die soms infecties veroorzaken, melden onderzoekers van de universiteit van Ohio. Hoe vaak dat gebeurt is niet goed onderzocht, maar er zijn gevallen gemeld van levensbedreigende infecties. 

Om infecties te voorkomen, mogen therapeuten een bloedzuiger officieel voor slechts één behandeling gebruiken. Dat maakt van de therapie een nogal verspillende praktijk, zeker omdat de bloedzuiger tot de bedreigde diersoorten behoort . De plek op de lijst is te danken aan - jawel - de jacht op bloedzuigers voor therapie, vorige eeuw. 

Zelfs als je per se hirudine als bloedverdunner wilt oogsten, heb je tegenwoordig geen bloedzuigers meer nodig, zeggen Levi en Büller. Wetenschappers hebben geleerd het stofje na te bouwen. Nu komt hirudine gewoon uit de fabriek. Op maat en in hoeveelheden die nut hebben. 
De bloedzuigers zijn wormachtige verwanten van de regenworm 

 
lllustratie Leonie Bos
