
de Volkskrant
4 november 2017 zaterdag
Section: Sir Edmund; Blz. 4
 RONALD VELDHUIZEN
Highlight: Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: als je sterft, weet je dat je dood bent.
Van wie komt die claim?
Er is toch leven na de dood, afgaande op het nieuws van afgelopen week. 'Mensen soms nog bij bewustzijn na medische doodverklaring', kopte NU.nl. Bewijs daarvoor zou komen uit interviews met hartstilstandpatiënten die werden doodverklaard, maar na reanimatie alsnog overleefden. 46 procent van de ondervraagden zou herinneringen hebben aan de doodverklaring zelf. Fors nieuws, dat Vlaamse media en alternatieve nieuwssites ook oppikten.
Klopt het?
De bewering blijkt een stuk minder spectaculair wanneer we de oorspronkelijke studie van arts-onderzoeker Sam Parnia lezen, overigens de eerste in zijn soort die grondig nagaat of er sprake is van bewustzijn rondom bijna-doodervaringen. Zomaar een cruciale nuance: geen van de geïnterviewde patiënten is echt doodverklaard geweest. Wel stopte bij al deze mensen het hart minutenlang met kloppen, waarbij ze gereanimeerd moesten worden. 

Het zou verrassend zijn als patiënten zich iets herinneren van zulke momenten: gewoonlijk veroorzaakt een hartstilstand volledig bewustzijnsverlies, omdat de hersenen de nodige bloedtoevoer missen en dus zuurstof. Echte herinneringen waren de vermeende bewustzijnsmomenten dan ook niet. Ze zagen dieren of familieleden en zonlicht: zaken die niet tijdens de reanimatie aanwezig waren. De vraag is dan ook, schrijft Parnia, of dit geen 'valse herinneringen' of hallucinaties waren: beelden die vlak voor bewustzijnsverlies of tijdens het ontwaken door iemands hoofd schieten. 

Uiteindelijk zeiden slechts twee van de ondervraagden zich gebeurtenissen van de reanimatie te herinneren. Eén van hen wist opmerkelijk veel details te beschrijven, op een manier die het ziekenhuispersoneel kon bevestigen. Dat is bijzonder, vindt hoogleraar intensive care-geneeskunde Diederik van Dijk, maar heeft niets te maken met bewustzijn na de dood. 'Bij reanimatie krijgen mensen hartmassage, wat een minimale bloeddoorstroming naar de hersenen op gang brengt', zegt de arts van het Universitair Medisch Centrum Utrecht. 'Bij sommigen werkt dat zo goed, dat ze enige tekenen van bewustzijn kunnen ervaren.' 

Ook hoogleraar neurologie Berry Kremer van het Universitair Medisch Centrum Groningen vermoedt dat een lichte bloedtoevoer activiteit in hersengebieden kan losmaken. Dat kan volgens hem ook abstractere bijna-doodervaringen uit de studie verklaren: lichtflitsen, geluiden en andere zintuiglijke flarden.
Eindoordeel?
Het is niet bewezen dat mensen nog bewustzijn ervaren tot kort na de dood. Wel is het in zeldzame gevallen mogelijk dat hartmassage bij een hartstilstand het brein wakker houdt.



