

NRC.NEXT
23 August 2016, nn dinsdag


Section: Binnenland; Blz. 4
 Bas Blokker

Dat stelde Milieudefensie in een persbericht op 17 augustus
nrc.checkt
Aanleiding
Niet voor het eerst vestigt Milieudefensie de aandacht op de luchtvervuiling in Nederland. Vorige week kwam ze met een overzicht van alle Nederlandse gemeenten in volgorde van vervuiling. De mate van verontreiniging is daarbij uitgedrukt in meegerookte sigaretten per dag  een verwijzing naar de gezondheidsschade die je oploopt als je passief rookt. 
Rotterdam blijkt de meerookhoofdstad van Nederland te zijn, met gemiddeld 6,8 meegerookte sigaretten per dag. Gemiddeld roken Nederlanders 5,3 sigaretten per dag mee. Vlieland is het schoonst: 2,8 sigaretten.
Waar is het op gebaseerd?
Milieudefensie kan verwijzen naar een indrukwekkende reeks wetenschappelijk instanties ter onderbouwing van haar conclusies. Medewerkers van de GGD Amsterdam, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de Universiteit Utrecht hebben de methode bedacht en verfijnd waarbij gezondheidsschade worden uitgedrukt in sigaretten. Ze hebben niet het persbericht mede ondertekend, dat is van Milieudefensie alleen. 
De resultaten zijn berekend op basis van twee onderzoeken. De gegevens over concentraties schadelijke stoffen in de lucht zijn afkomstig van het RIVM. Dit instituut maakt een schatting van verwachte vervuiling op basis van ligging, infrastructuur, weggebruik, bebouwing etc. Die schatting wordt geijkt en bijgesteld aan de hand van metingen op tal van locaties in Nederland. Milieudefensie gebruikte RIVM-gegevens uit 2014, het meest recente overzicht, en beperkte zich tot twee schadelijke stoffen: stikstofdioxide en fijnstof. 
Vervolgens gebruikte Milieudefensie een recent artikel van Saskia van der Zee (GGD), Paul Fischer (RIVM) en Gerard Hoek (Universiteit Utrecht), die dit voorjaar in het vaktijdschrift Environmental Research uiteenzetten hoe je gezondheidsschade door luchtvervuiling kunt omrekenen naar een equivalent van passief roken. De impact van vervuiling voor iemand die permanent buiten staat, wordt hierin vergeleken met de gezondheidsschade die iemand oploopt die bij een roker inwoont. 
Milieudefensie heeft de gegevens van het RIVM via de omrekenmethode omgezet in meegerookte sigaretten - een lineaire relatie , zegt onderzoeker Gerard Hoek.
De drie wetenschappers hebben deze methode bedacht om een interessant probleem van beleidsmakers te verhelpen. Voorheen werd de gezondheidsschade meestal uitgedrukt in de tijd die je minder te leven had door gezondheidsschade.  Dat sprak op de een of andere manier niet zo tot de verbeelding , zegt Paul Fischer van het RIVM. De sigaretten zijn kennelijk een krachtiger beeld. 
En, klopt het?
Vooraf waren de wetenschappers op wie Milieudefensie zich baseert, niet op de hoogte van de publicatie van de ranglijst. Na publicatie antwoorden ze positief op de vraag naar de betrouwbaarheid ervan. Ik heb de berekeningen niet gecontroleerd , zegt Gerard Hoek, maar de cijfers komen overeen met wat ik verwachtte. Ook Saskia van der Zee van de GGD Amsterdam noemt de lijst Zonder twijfel sterk betrouwbaar. 
Conclusie
 We roken per dag vijf sigaretten mee door vieze lucht in Nederland , stelde Milieudefensie in een persbericht, waarin de actiegroep een ranglijst van meerooksteden in Nederland openbaarde. De lijst is het omgerekende equivalent van gegevens van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. De omrekenmethode is van drie Nederlandse wetenschappers, gepubliceerd na een peer review in het vaktijdschrift Environmental Research. Wij beoordelen de bewering als waar.
 
 
 