
de Volkskrant
17 januari 2015 zaterdag
Section: Sir Edmund; Blz. 6
 MAARTEN KEULEMANS
Wat werd deze week beweerd? De profeet afbeelden mag niet van de islam. Wat zegt de zoutkorrelcheck? Mag best, mits je zo'n plaatje niet gaat aanbidden. 
Terwijl de broers Kouachi een bloedbad aanrichtten bij het tijdschrift dat het waagde Mohammed af te beelden, was er op minder dan tien minuten fietsen afstand nóg een plek waar de profeet in volle glorie is te zien. Dat is de Bibliothèque Nationale, waar een tentoonstelling van vroege islamitische kunst - mét afbeeldingen van Mohammed - een vredige stroom bezoekers trok. 

Als jonge moslims plaatjes gaan afzweren, let dan op, zeggen experts: het kan een teken zijn dat ze strenger worden. Maar wat weinig mensen weten: het verbod op het afbeelden van figuren, en in het bijzonder Mohammed, staat niet met zoveel woorden in de Koran of de Hadith (de overleveringen). 

De islam en figuratieve kunst hebben altijd een lastige relatie gehad - vandaar dat er in moskeeën geen 'plaatjes' zijn. Iconen zouden afleiden van het ware geloof: voor je het weet zit je een mens te aanbidden, in plaats van Allah. Bij de opkomst van de islam op het Arabisch schiereiland waren plaatjes afwezig: hier was de ware godsdienst, weg met de idolenverering. 

Maar meer in het oosten, in Perzië en Turkije, was het 'verbod' minder absoluut. De elite had thuis soms een soort bidprentjes van Mohammed voor privégebruik en in boeken dook de getekende profeet geregeld op. Pas na ongeveer 1500 kwam daarin enige verandering: de profeet werd nog wel afgebeeld, maar vaker met bedekt of door vlammen omgeven gezicht. 

Afbeeldingen van de profeet duiken soms nog op. In Iran waren tot voor kort nog postkaarten met de profeet in omloop, in 2008 verscheen op een appartementencomplex in Teheran zelfs een enorme muurschildering van de profeet die ten hemel rijdt, en na de rellen in Egypte van 2012 was er graffiti met de profeet erop. 

De Amerikaanse islam-kunsthistorica Christiane Gruber, die net een boek schreef over afbeeldingen van de profeet, beklaagde zich daags na de aanslag op Charlie Hebdo in een uitvoerig opiniestuk in Newsweek over het kortzichtig fanatisme waarmee extremisten plaatjes bestrijden. 'Waarom zouden we dit wereldwijde artistieke erfgoed niet vieren door onze ogen te overspoelen met deze prachtige schilderingen in plaats van met onbetamelijke cartoons?' 


