
de Volkskrant
21 februari 2017 dinsdag
Section: V Opening; Blz. 2
 RONALD VELDHUIZEN
Highlight: Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: Marcel van Dam heeft de exitpoll uitgevonden
Daar was zomaar even een verrassend nieuwtje. De exitpoll, oftewel de stembuspeiling die verkiezingsuitslagen voorspelt terwijl de stemmen nog worden geteld en daarom populair is bij de media, blijkt te zijn uitgevonden door niemand minder dan Marcel van Dam (79), aldus de NOS afgelopen woensdag. Van Dam, socioloog, PvdA-coryfee en jarenlang een bekend gezicht op televisie, wist er in 1967 de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen behoorlijk goed mee te voorspellen. Aangezien niemand anders ter wereld ooit zoiets had gedaan, moet hij wel de eerste zijn geweest. Nederland met de eerste exitpoll ter wereld ooit. Niks geen grootmachten. Zou het? 

En snelle blik op Wikipedia levert een allesbehalve eenduidig plaatje op. Bij Van Dams profiel wordt zijn exitpoll beschreven als 'de eerste in Nederland', maar niet ter wereld. Wie echter op de pagina's voor 'exitpoll' kijkt, vindt daar wél de bewering dat Van Dam de eerste was. Daar staat gelijk de nuance achter dat de Amerikaan Warren Mitofsky óók de eerste kan zijn geweest, omdat hij in 1967 op de dag van de gouverneursverkiezingen in de staat Kentucky eveneens de uitslag peilde. 

Zowel Van Dam als Mitofsky gebruikte computers om de peilingen razendsnel door te rekenen en zo op de verkiezingsavond al een uitslag in te schatten. Maar Van Dam was eerder, zegt de Leidse peilinghoogleraar Jelke Bethlehem van de Universiteit Leiden aan de telefoon. Van Dam deed zijn peiling in februari 1967, Mitofsky in november van dat jaar. 

Zou Mitofsky het hebben afgekeken van Van Dam? 'Ik denk het niet', zegt Van Dam. 'Je had toen voor het eerst computers en als socioloog wilde ik weten of je stemgedrag zou kunnen voorspellen. Het was een gedachte die tamelijk voor de hand lag. Ik had eigenlijk tientallen jaren niet door dat ik de uitvinder van de exitpoll was, totdat iemand van de Sociologische Vereniging mij erop wees.'
Marcel van Dam is inderdaad de uitvinder van de exitpoll.




