
de Volkskrant
2 maart 2019 zaterdag
Section: Boeken en wetenschap; Blz. 23
 RONALD VELDHUIZEN
Highlight: Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: Nederland hoort bij de toptien qua wapenexport.
Klopt dit wel
Van wie komt die claim?
Wereldwijd staat Nederland in de toptien wat betreft wapenexport, aldus Save the Children-directeur Pim Kraan afgelopen week op NPO Radio 1. Kraan deed de bewering toen hij meldde dat het geld voor ontwikkelingshulp naar oorlogslachtoffers in Jemen op was, terwijl de Nederlandse wapenexport naar landen rondom dat conflict de goedkeuring van de Nederlandse overheid krijgt. 

Nederland als wapenexport-toptiener, het is een bewering die vaker rondgaat: zo schrijft de actiegroep Stop Wapenhandel het op zijn website en heeft minister Sigrid Kaag er vorig jaar nog vragen over beantwoord nadat meerdere nieuwsbronnen er melding van hadden gemaakt, waaronder Business Insider.
Klopt het?
De cijfers zijn afkomstig van het onafhankelijke onderzoeksinstituut Sipri in Stockholm, dat sinds 1950 de internationale wapenhandel in kaart brengt. En inderdaad: volgens die getallen staat Nederland geregeld op de tiende plaats of hoger. Nederland exporteert vooral F-16's, tanks en schepen, of grote onderdelen zoals vliegtuigmotoren en scheepsradarinstallaties. 

Andere getallen zijn er nauwelijks - Sipri is een van de weinige organisaties die zich hiermee bezighoudt. Hoe gezaghebbend is Sipri? 'Binnen het wapen-expertwereldje staan de Sipri-cijfers wel hoog aangeschreven', zegt onderzoeker Sico van der Meer van het Clingendael-instituut . 'Ik zou bí­jna mijn hand ervoor in het vuur steken.' 

Bijna, want Van der Meer kan ook wat kleine mitsen en maren noemen. Bijvoorbeeld: Sipri telt geweren en munitie niet mee. Die zijn moeilijk te traceren. 'Kalasjnikovs, pistolen en kogels, die vormen misschien wel de bulk', zegt hij. 'En dat is handel waar we geen goed beeld van hebben.' Zou Sipri dat kleine spul wél kunnen meetellen, dan valt Nederland waarschijnlijk buiten de toptien, denkt Van der Meer, al valt volgens hem niet te zeggen hoe ver. 

Nog zo'n nuance: als je de wapenexport puur financieel bekijkt in plaats van volgens de ingewikkeldere Sipri-berekening, valt Nederland ook buiten de toptien. Dan staat het op 12, volgens Amerikaanse cijfers. Volgens beleidsadviseur Frank Slijper van vredesorganisatie Pax gebruikt de Nederlandse overheid dat argument zelf ook vaak. Toch schetst geld een misleidend beeld, vindt hij, omdat de Nederlandse wapenexport voor een belangrijk deel om tweedehandswapens gaat. 'Dat maakt ze niet minder dodelijk.' 

De Sipri-berekening gaat wél uit van militair potentieel, zegt Sipri-onderzoeker Siemon Wezeman in een toelichting. Er kleven volgens hem wel wat onzekerheidsmarges aan de cijfers, wat de positie van Nederland op de ranglijst niet rotsvast maakt. 'Maar we weten zeker dat Nederland in de subtop zit, onder Duitsland en Frankrijk.'
Eindoordeel?
Volgens de best beschikbare cijfers zit Nederland om en nabij de toptien van wapenexporteurs ter wereld.



