

NRC.NEXT
16 november 2018 vrijdag, 1ste Editie


Section: IN HET NIEUWS; Blz. 10
 Diederik Huffels

Dat beweert automerk Opel in een reclame.
 De aanleiding
De feiten spreken voor zich, zegt automerk Opel in een reclamecampagne. In een commercial die nu op televisie te zien is wordt de vermoeidheidsassistent van de nieuwe bedrijfsauto aangeprezen. We zien twee mannen een derde, slapende, collega voor de gek houden. De voice-over zegt: ,,Ongeveer een op de drie mensen valt weleens in slaap tijdens het werk." Klopt dat feit? We checken het. 
Waar is het op gebaseerd? 
De pr-manager van Opel mailt dat de reclame onderdeel is van de Europese campagne, op verzoek stuurt hij de bron. Het blijkt een onderzoek uit 2014 naar de Noord-Amerikaanse arbeidsmarkt te zijn. Het onderzoek was van Ceridian, een Amerikaans human resource-bedrijf. Daarvoor werden 696 hr-leidinggevenden uit verschillende bedrijfstakken in de VS en Canada gevraagd een enquête in te vullen. 31 procent van de geënquêteerden gaf aan dat ze weleens een werknemer in slaap hebben zien vallen of daarover gehoord hebben in de afgelopen zes maanden.  
En, klopt het?
Er zijn twee problemen aan de bron van Opel. Eén: het onderzoek beperkt zich enkel tot hr-leidinggevenden die weleens een werknemer hebben zien slapen in de afgelopen zes maanden. De bewering dat een op de drie werknemers weleens in slaap valt op het werk is dus op basis van dit onderzoek al niet te stellen. 
En dan is er het probleem dat de Amerikaanse werkomstandigheden nogal verschillen van die in Europa. Volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) werkte de gemiddelde Amerikaan in 2017 1.780 uur, de gemiddelde Nederlander werkt 1.433 uur. Inwoners van de 23 Europese landen waar het meest wordt gewerkt, werken ook gemiddeld minder dan in de VS: 1.682 uur, met als uitschieter Griekenland met 2.018 uur. ,,Het is onwaarschijnlijk dat een Amerikaans onderzoek veel zegt over de Europese arbeidsmarkt. In Europa zelf zijn de verschillen tussen landen qua arbeidsomstandigheden al erg groot", zegt Tjabe Smid, hoogleraar arbeidsomstandigheden bij het Amsterdam UMC. Kortom: een cijfer uit een Amerikaans onderzoek leent zich waarschijnlijk niet goed voor de Europese, laat staan Nederlandse, omstandigheden. 
Dus zoeken we zelf verder naar onderzoeken dichter bij huis. Onderzoeksbureau TNS NIPO onderzocht in 2016, in opdracht van zorgverzekeraar Zilveren Kruis, welke gevolgen mensen ondervinden van slaapproblemen. In dit onderzoek gaf een op de zes werkende mensen aan met slaapproblemen te kampen. Van die mensen gaf 64 procent aan daarvan hinder te ondervinden op het werk. De meest gegeven klacht was een slechte concentratie en snel afgeleid zijn (59 procent), gevolgd door fysieke klachten (48 procent) en een slecht humeur (37 procent). In slaap vallen tijdens werk werd niet genoemd bij de klachten. 
Nog een ander onderzoek. ArboNed deed in 2016 een slaappoll onder 97 werknemers en 175 leidinggevenden. Daaruit kwam naar voren dat bij ruim 30 procent van de bedrijven slaaptekort als een serieus probleem wordt ervaren. Maar ook hier worden geen cijfers of schattingen gegeven over of en hoeveel mensen in slaap vallen tijdens het werk. Navraag bij ArboNed leert dat ze  in slaap vallende werknemers niet registeren. 
Conclusie
Het Noord-Amerikaanse onderzoek waar Opel naar verwijst is niet toepasbaar voor Nederland of Europa  door de grote verschillen tussen de arbeidsmarkten. Meerdere onderzoeken wijzen op de problemen die slaapgebrek kunnen veroorzaken op het werk, maar daarin stonden geen cijfers over hoeveel werknemers in slaap vallen op het werk. We beoordelen de bewering daarom als ongefundeerd.  
     Diederik Huffels    
 
 
 